| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,118 |
| تعداد مقالات | 76,501 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,876,755 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,986,903 |
موتیف (بنمایه) در نمایشنامه شب هزار و یکم فارسی | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 38، شهریور 1404، صفحه 25-44 اصل مقاله (1.19 M) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2025.395808.2061 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالرضا نادریفر1؛ معصومه احمدی* 2 | ||
| 1دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی. | ||
| 2دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| بهرام بیضایی، یکی از برجستهترین نمایشنامهنویسانِ ادبیات نمایشی معاصر ایران است که در هر یک از نمایشنامههایش، بازآفرینی و ابتکار و خلاقیّت به چشم میخورد. یکی از نمایشنامههای برجسته وی «شب هزار و یکم» (1382) است. این نمایشنامه در سه پرده یا سه اپیزود به نگارش درآمده است؛ پرده اوّل این نمایشنامه با الهام از شاهنامه و داستان ضحاک و کلیّت داستان هزار و یک شب، به بازسازی داستانی گمشده از افسانههای ایرانی میپردازد و در دو پرده دیگر، هزار و یک شب الهام بخش نویسنده بوده است. هر پرده این نمایشنامه، مستقل از دیگری است و هر کدام از این اپیزودها، داستان و شخصیتهای مستقل و منحصر به فرد خود را دارند، اما در عین حال این سه پرده یا سه اپیزود، مشابهتهای مضمونی و ساختاری دارند و آنچه که باعث این انسجام میشود، درونمایههایی است که تکرار میشوند؛ یعنی این درونمایههای تکرار شونده هستند که اپیزودهای مستقل این نمایشنامه را از درون به یکدیگر پیوند میدهند. مطالعة عمیق و کاوش معنایی اثر، خواننده را متوجّه وجودِ درونمایههای تکرار شوندهای در بین پردههای این نمایشنامه میکند که در نقد ادبی، درونمایههای تکرارشونده را «موتیف» یا «بنمایه» مینامند. در این جستار، بنمایههای پردههای سه گانة این نمایشنامه، به شیوه تحلیلی- توصیفی موردِ واکاوی قرار گرفته است. از جمله یافتههای این پژوهش میتوان به درونمایههای تکرارشوندة ضحاک ماردوش و معادلهای انسانی آن، مرگ خواهی، مکر زنان، کشمکش هواداران و مخالفان بر سر کتاب هزار و یک شب و موتیف قربانی شدن یکی از شخصیتهای هر پردة نمایشنامه به دست فرد و ساختار ، اشاره کرد که همین موتیفها وحدت معنایی و هنری نمایشنامه را رقم میزنند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بهرام بیضایی؛ نمایشنامه؛ شب هزار و یکم؛ هزار و یک شب؛ شاهنامه؛ موتیف | ||
| مراجع | ||
|
بیضایی، بهرام (1392). شب هزار و یکم. چاپ پنجم. تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
ـــــــــــ (1389). مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان. سال 8، شمارة1، ص 114-91.
تقوی، محمد و الهام دهقان (1388). موتیف چیست و چگونه شکل میگیرد، فصلنامةتخصصی نقدادبی. سال2. ش8. ص31-7.
حسنلی، کاووس و حقیقی، شهین (1395). بازخوانی نقش زن در اپیزودهای سه گانة نمایش نامة شب هزار و یک بهرام.
حیاتی، زهرا (1395). اهمیت ساختار و درونمایه در اقتباسهای سینمایی و تلویزیونی هزار و یک شب. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای ادبیات تطبیقی. دورة 4. شمار2. ص43-17.
حیدری، علی (1391). تحلیل عرفانی داستان ضحاک. فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی. سال8. شماره26.
خراسانی، محبوبه ودیگران (1389). تحلیل ساختاری مکر و حیلة زنان در قصههای هزار و یک شب. فصلنامة پژوهشهای ادبی. سال7. شمارة29و30. ص29-9.
دالوند، حمیدرضا (1383). همانندیهای قصه گویی شهرزاد و داستان سرایی حکیم نظامی. فصلنامة فرهنگ مردم. سال سوم. شمارة11و12. ص41-35.
دوست خواه، جلیل (1379). اوستا. تهران: انتشارات مروارید.
راشد محصل، محمد تقی{تصحیح، آوا نویسی و نگارش} (1389). دینکرد هفتم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ژول مول (1386). شاهنامه فردوسی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات بهزاد.
ستاری، جلال (1368). افسون شهرزاد، تهران: انتشارات توس.
صفا، ذبیح الله (1369). حماسه سرایی در ایران. چاپ پنجم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
قوساکیان، زاون (1372). مجموعةمقالات در نقد و معرفی آثار بهرام بیضایی. چاپ دوم. تهران: مؤسسة انتشارات آگاه.
کریستین سن، آرتور (1386). نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار درتاریخ افسانهای ایران. جلد2.ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضّلی. تهران: نشرنو.
کزازی، میرجلال الدین (1393). رؤیا، حماسه، اسطوره. چاپ دوم. تهران: نشرمرکز.
مرتضوی، منوچهر (1385). فردوسی و شاهنامه. چاپ دوم. تهران: توس.
مزداپور،کتایون (1382). گناه ویس. تهران: اساطیر.
وهابیدریاکناری، رقیه و حسینی، مریم (1395). تصویر ایزدبانوان در روایتهای داستانی بهرام بیضایی. زن درفرهنگ و هنر. دورة8. شمارة3. ص332-317.
یزدانفر، ساره و شیری، قهرمان (1395). نقش اجتماعی، موقعیت و مقام زن درشاهنامةفردوسی و هزار ویک شب. فصلنامة علمی-پژوهشی پژوهشهای ادبیات تطبیقی. دورة4. شمارة2. ص201-177.
References
Baldick, C., (1990). The Concise Oxford Dictionary of literary Term. Publisher: Oxford University Press,USA.
Cuddon, J.A. (2013). A Dictionary of Literary Terms and Literary Theory. Publisher: Blackweel
Shaffer, L,. (2005). Encyclopedic Dictionary of Literary Criticism Publisher: Ivy Publishing House.
سایت بهرام بیضایی /https://fa.wikipedia.org/wiki References (In Persian) Beyzai, B. (2010). Motāleʿāt-e ejtemāʿi-ye ravānshenākhti-ye zanān [Social-Psychological Studies of Women]. 8(1). 91–114. (In Persian). Beyzai, B. (2013). Shab-e Hezār-o Yekom [The One Thousand and First Night] (5th ed.). Tehran: Roshangaran & Women Studies Publishing. (In Persian). Christensen, A. (2007). Namunehaye Nakhstineh Ensan va Nakhstineh Shahryar dar Tarikh Afsaneh Iran[The First Human and First King in Iranian Legendary History] (Vol. 2). Translated by Zhāleh Ā & Ahmad Tafazzoli. Tehran: No Publishing. (In Persian). Dalvand, H. (2004). Hamāmandi-hā-ye qesse-gūyi-ye Shahrzād va dāstān-sarāyi-ye Ḥakīm Neẓāmī [Similarities between Scheherazade's storytelling and Ḥakīm Neẓāmī's narrative]. Faslnāmeh-ye Farhang-e Mardom. 3(11–12). 35–41. (In Persian). Doostkhah, J. (2000). Avesta. Tehran: Mervarid Publications. (In Persian). Hassanli, K & Haghighi, Sh. (2010). Bāzkhvāni-ye naqsh-e zan dar epizod-hā-ye se-gāne-ye namāyeshnāmeh-ye Shab-e Hezār-o Yekom-e Bahrām Beyzāyi [Reinterpreting the Role of Women in the Three Episodes of Bahram Beyzai’s The One Thousand and First Night]. Motāleʿāt-e Ejtemāʿi va Ravānshenākhti-ye Zanān. 8(1). 91–114. (In Persian). Hayati, Z. (2016). The importance of 'structure' and 'theme' in cinematic and television adaptations of One Thousand and One Nights. Comparative Literature Research. 4(2). 17–43. (In Persian). Haydari, A. (2012). Tahlil-e 'erfani-ye dastan-e Zahhak [Mystical analysis of the story of Zahhak]. Adabiyat- e 'Erfani va Asatir-e Shenakhti. 8(26). 42–65. (In Persian). Kazzazi, M. (2014). Roya, Hamaaseh, Asatire [Dream, Epic, Myth] (2nd ed). Tehran: Markaz Publishing. (In Persian). Khorsani, M, Mazdapour, K., & Zeynobi, T. (2010). A structural analysis of the deceit and trickery of women in the stories of One Thousand and One Nights. Pazhuhesh-haye Adabi. 7(29–30). 9–30. (In Persian). Khosakian, Z. (1993). Majmueh Maqalat dar Naqd va Moarefi Asar Bahram Beyzai [Collected Articles on Critique and Introduction to the Works of Bahram Beyzai] (2nd ed.). Tehran: Agah Publishing Institute. (In Persian). Mazdapour, K. (2003). Gonah Vis [The Sin of Vis]. Tehran: Asatir. (In Persian). Mohl, Julius. (2007). Shāhnāmeh-ye Ferdowsī [Shahnameh of Ferdowsi] (5th ed.). Tehran: Behzad Publications. (In Persian). Mortazavi, M. (2006). Ferdosi va Shahnameh [Ferdowsi and the Shahnameh] (2nd ed.). Tehran: Toos. (In Persian). Rashed Mohasel, M. (2010). Dinkard Book 7 [Dinkard-e Haftom]. Tehran: Institute of Humanities and Cultural Studies. (In Persian). Safa, Z. (1990). Hamaaseh Seraasi dar Iran [Epic Poetry in Iran] (5th ed.). Tehran: Amir Kabir Publications. (In Persian). Sattari, J. (1989). Afsoon Shahrzad [The Charm of Scheherazade]. Tehran: Toos Publications. (In Persian). Taghavi, M., & Dehghan, E., (2010). Motif chist va chegooneh shekl migirad? [What is a motif and how is it formed?]. Naqd-e Adabi. 2(8). 7–31.(In Persian). Vahabi-Daryakanari, R, & Hosseini, M. (2016). The image of goddesses in the narrative works of Bahram Beyzai. Women in Culture and Art. 8(3). 317–332. (In Persian). Yazdanfar, S & Shiri, G. (2016). Naqsh Ejtemaii, Mogheiyat va Maqam Zan dar Shahnameh Ferdosi va Hezar o Yek Shab [Social Role, Position, and Status of Women in Ferdowsi's Shahnameh and One Thousand and One Nights]. Pazhuhesh-haye Adabiyyat-e Taqaboli. 4(2). 177–201. (In Persian). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 388 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 182 |
||