واکاوی مؤلفههای رشد جهت تدوین مقیاس دوره اول کودکی مبتنیبر منظومه رشد قرآنی | ||
| روان شناسی قرآن بنیان | ||
| مقاله 1، دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2، خرداد 1402، صفحه 7-26 اصل مقاله (1.09 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| کوثر شیروان1؛ محمدرضا رضازاده* 2؛ احمدرضا اخوت3؛ پردیس تکبیری4 | ||
| 1دانش آموخته کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار روانشناسی بالینی، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 3دانش آموخته کارشناس ارشد پژوهشی هرباریوم مرکزی، دانشکده زیست شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 4دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات زنان، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نظریهها و مدلهای متعددی به تبیین ابعاد مختلف رشد و تحول انسان پرداختهاند، اما روانشناسی رشد همچنان نیازمند چارچوبهای یکپارچه و جامع، بهویژه با رویکرد بومی و اسلامی است که بتواند ابعاد معنوی و وجودی انسان را نیز در نظر بگیرد. هدف اصلی این پژوهش، استخراج و تبیین مؤلفههای اساسی رشد در دوره حساس و بنیادین اول کودکی است که مستقیماً از منظومه رشد قرآنی استنباط شدهاند. این تحقیق درصدد آن است تا با ارائه این مؤلفهها، مبنایی نظری و جامع برای ساخت اولیه یک مقیاس سنجش رشد با رویکرد اسلامی فراهم آورد و به این ترتیب، به خلأ نظری موجود در این حوزه پاسخ دهد. برای دستیابی به این هدف، از روش کیفی پنل نخبگانی استفاده شد. در این فرآیند، ابتدا گزیدهای از آیات و مفاهیم قرآنی مرتبط با رشد انسان استخراج گردید. سپس، دیدگاههای تخصصی جمعی از صاحبنظران برجسته در دو حوزه علوم قرآنی و روانشناسی رشد، بهصورت هدفمند و نظاممند جمعآوری و تحلیل شد. این فرآیند تعاملی با هدف دستیابی به اجماع بر روی مؤلفههای ضروری برای ساخت اولیه مقیاس رشد طراحی شد. رویکرد پنل نخبگانی این امکان را فراهم آورد تا ابعاد پنهان و تخصصی رشد از منظر قرآن به دقت شناسایی و تدوین گردند و از اعتبار و دقت علمی یافتهها اطمینان حاصل شود. براساس تحلیل عمیق مبانی قرآنی، پنج ویژگی اصلی به عنوان زیربنای رشد انسان در این دوره شناسایی شدند که عبارتند از: عواطف، نطق، کلام، حواس و قول. یافتههای اصلی پژوهش نشان میدهد که در این منظومه، کلام به عنوان شاخص اصلی ارزیابی رشد در دوره اول کودکی عمل میکند؛ زیرا کیفیت، ساختار و محتوای آن به طور مستقیم بازتابدهنده میزان رشد سایر مؤلفهها، بهویژه رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی است. به منظور ارزیابی دقیق این مؤلفه کلیدی، ساختار هفت مرحلهای کلام از لحن (مقدماتیترین سطح) تا برانگیختن توجه (به عنوان عالیترین غایت در این دوره) تدوین و ارائه شده است که ابزاری عملی برای سنجش مراحل رشد فراهم میآورد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که منظومه رشد قرآنی، ظرفیت نظری بالایی برای ارائه یک چارچوب جامع و یکپارچه در تبیین ابعاد مختلف رشد انسان از لحظه انعقاد نطفه تا مرگ دارد. این رویکرد میتواند خلأ نظریههای موجود در زمینه روانشناسی رشد را که اغلب فاقد ابعاد معنوی و فرهنگی هستند، به طور مؤثری پر کند. مؤلفههای استخراج شده در این پژوهش، گامی مهم و بنیادین در جهت توسعه ابزارهای سنجش بومی و متناسب با فرهنگ اسلامی در حوزه رشد کودک محسوب میشوند و راه را برای تحقیقات آتی و ساخت مقیاسهای کاربردی در این زمینه هموار میسازند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دوره اول کودکی؛ رشد؛ قرآن کریم | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 596 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 382 |
||