جستاری بر تطبیق پروفایل کیفری در روانشناسی جنایی و دینی: ارائه الگوی نحوه برخورد با مجرمین گنهکار در آموزههای قرآنی و اسلامی | ||
| روان شناسی قرآن بنیان | ||
| مقاله 5، دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2، خرداد 1402، صفحه 71-94 اصل مقاله (580.09 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| سیدمحمدرضا موسوی فرد* 1؛ مریم فراتی2 | ||
| 1استادیار، گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران | ||
| 2استادیار، گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی دیدگاههای روانشناسی جنایی و تعالیم قرآنی-اسلامی در نحوه برخورد با مجرمین بوده است. این مطالعه درصدد است تا با تطبیق ابزار علمی پروفایل جنایی با آموزههای دینی در زمینه توبه، اصلاح و بازگشت به جامعه، الگویی انسانی و کارآمد برای سیاستگذاری کیفری ارائه دهد که ضمن حفظ عدالت، به بازپروری مجرم و کاهش تکرار جرم کمک کند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش بوده که چگونه میتوان از طریق پیوند پروفایل جنایی با مبانی دینی، به مدلی تلفیقی دست یافت که هم جنبههای قانونی و بازدارنده را رعایت کند و هم نگاهی اصلاحمحور و پیشگیرانه داشته باشد. همچنین به بررسی ظرفیتهای آموزههای اسلامی، مانند توبه و عفو، در همافزایی با ابزارهای روانشناسی جنایی برای ایجاد سیاستی کیفری متوازن پرداخته شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع کتابخانهای و اسناد علمی بوده است. دادهها از متون دینی معتبر ازجمله قرآن کریم، روایات اسلامی و کتب فقهی، و همچنین مقالات و کتب علمی در حوزه جرمشناسی و روانشناسی جنایی گردآوری شدند. منابع با معیارهایی نظیر اعتبار علمی، تاریخ انتشار (طی بیست سال گذشته) و ارتباط مستقیم با موضوع انتخاب شدند. مراحل تحقیق شامل جمعآوری منابع از کتابخانههای دانشگاهی و پایگاههای داده علمی، دستهبندی آنها به دو گروه دینی و روانشناختی، و تحلیل تطبیقی مفاهیم کلیدی مانند شخصیت مجرم، توبه و اصلاح بود. تحلیل محتوا برای استخراج نقاط اشتراک و تفاوتها بهکار گرفته شد، تا چارچوبی نظری برای مدل تلفیقی تدوین گردد. محدودیت این روش، وابستگی به منابع موجود و عدم امکان پژوهش میدانی به دلیل ماهیت نظری موضوع بود. یافتههای پژوهش نشان داد که اصول قرآنی مانند توبه، اصلاح، عفو، عدالت و حفظ کرامت انسانی، ظرفیت بالایی برای همراستاسازی با ابزارهای روانشناسی جنایی، بهویژه پروفایل جنایی داشتند. پروفایل جنایی با تحلیل ویژگیهای روانی و رفتاری مجرم، امکان شناخت دقیقتر علل جرم و طراحی مداخلات مؤثر را فراهم کرد. از سوی دیگر، آموزههای اسلامی بر اصلاح اخلاقی و بازگشت مجرم به جامعه از طریق توبه و تربیت دینی تأکید داشتند. بررسی تطبیقی نشان داد که هر دو رویکرد، به جای تمرکز صرف بر مجازات، به درک علل ریشهای جرم و بازپروری مجرم اهمیت دادهاند. این همافزایی میتواند به سیاستهای کیفری منجر شود که نهتنها نظم اجتماعی را حفظ کند، بلکه با ارائه فرصتهای اصلاحی، از تکرار جرم نیز جلوگیری شود. برای مثال، ترکیب پروفایل جنایی با آموزههای توبه میتواند به شناسایی مجرمانی با پتانسیل اصلاح و طراحی برنامههای بازپروری متناسب با شخصیت آنها کمک کند. تلفیق پروفایل جنایی با اصول اسلامی میتواند به الگویی نوین و انسانی برای مواجهه با مجرمین منجر شود که در عین رعایت عدالت، بر بازپروری و پیشگیری از جرم تمرکز دارد. این مدل تلفیقی، با بهرهگیری از شناخت علمی روانشناسی جنایی و بصیرت اخلاقی-معنوی اسلام، سیاستهای کیفریای را پیشنهاد میدهد که مجازاتها را هدفمند، متناسب و انسانی میسازد. این رویکرد نهتنها در حفظ نظم اجتماعی اثربخش است، بلکه با تقویت کرامت انسانی و ارائه فرصتهای اصلاحی، از بازگشت مجرم به چرخه جرم جلوگیری میکند. برای اثربخشی بیشتر، پیشنهاد میشود این مدل با مطالعات میدانی و تجربی تکمیل شود، تا کاربرد عملی آن در نظامهای قضایی بررسی گردد. این همگرایی میتواند به بهبود نظام عدالت کیفری در جوامع اسلامی و حتی غیراسلامی کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آموزههای اسلامی؛ پروفایل جنایی؛ توبه؛ جرم؛ مجرم؛ روانشناسی جنایی؛ عدالت کیفری؛ روانشناسی دینی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,618 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 307 |
||