| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,119 |
| تعداد مقالات | 76,512 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,918,667 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,044,337 |
صنعت کشتی سازی در تمدن اسلامی (قرن اول هجری – حوزه دریای مدیترانه) | ||
| پژوهشهای علوم تاریخی | ||
| مقاله 5، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 40، دی 1404، صفحه 95-122 اصل مقاله (747.68 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhss.2025.392729.473793 | ||
| نویسندگان | ||
| امید مردوخی1؛ سجاد دادفر* 2؛ مهدی عزتی3 | ||
| 1دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ اسلام، گروه علوم تاریخی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه علوم تاریخی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| 3استادیار، گروه علوم تاریخی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش که به روش تاریخی و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام گرفته، به بررسی تاریخ صنعت کشتیسازی در تمدن اسلامی در قرن اول هجری و در حوزه دریای مدیترانه میپردازد. در واقع سئوال اصلی پژوهش حاضر آن است که سیر تکوین و تحول صنعت کشتی سازی در تمدن اسلامی در قرن اول هجری و در حوزه دریای مدیترانه چگونه بوده است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که ایدهی گسترش قلمرو اسلامی در کنار حفاظت ازممالک مفتوحه، مسلمانان را در ورود به صنعت کشتیسازی و ایجاد ناوگان دریایی علاقهمندکرد. در این میان دریای مدیترانه به دلیل اهمیت اقتصادی و راهبردی، در نزد آنان از جایگاه ویژهای برخودار بود. مسلمانان در قرن اول هجری به این دریا پا نهادند. فاتحان مسلمان پس از برخوردهای اولیه با ناوگان قدرتمند بیزانس، تلاش نمودند تا با استخدام صنعتگران بومی و استفاده از دانش آنها، ضمن ایجاد و توسعه صنعت کشتیسازی، زمینه های تسلط خود را براین دریا فراهم نمایند. نتیجه این امر تاسیس کارگاههای متعدد کشتی سازی در مناطقی مانند شام، مصر و شمال آفریقا بود که مسلمانان آنان را «دارالصناعه» مینامیدند، صنعت کشتیسازی علاوه بر تسهیل فتوحات دریایی، بعدها نقش مهمی در گسترش مناسبات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مسلمانان با سایر نقاط جهان داشت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تمدن اسلامی؛ مسلمانان؛ بیزانس؛ مدیترانه؛ کشتیسازی؛ دریانوردی | ||
| مراجع | ||
|
أرشیبالد، لویس، (1989)، القوه البحریه و التجاریه فی البحر المتوسط، ترجمه احمد محمد عیسی، القاهره: مکتبه النهضه المصریه و موسسه الفرانکلین للطباعه و النشر.
ابن اثیر،عزالدین ابی الحسین، (۱۹۸۹)، الکامل فی التاریخ، تحقیق علی شیری، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ابن تغری بردی، جمال الدین ابوالمحاسن یوسف، (۱۹۲۹)، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة، قاهره: مطبعة دارالکتب المصریة.
ابن حوقل، ابی قاسم، (۱۹۳۸)، صوره الارض، بیروت: دارصادر.
ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد بن محمد، (۱۹۸۸)، تاریخ ابن خلدون، بیروت: دارالفکر.
ابن سیده، ابوالحسن علی بن اسماعیل، (۱۳۹۸)، المحضص فی اللغۀ و الادب، بیروت: دارالفکر.
ابن زبیرالقاضی، الرشید احمد بن علی بن ابراهیم، (۱۹۵۹)، الذخائر و التحف، تحقیق محمد حمید الله، کویت: دارالنشر الکویت.
ابن عبدالحکم،عبدالرحمن بن عبدالله، (۱۹۳۲)، فتوح مصر و اخبارها، مصر: دارالکتب.
ابن فقیه، احمدبن محمد، (1996)، البلدان، بیروت: عالم الکتب.
ابن منکلی، محمد بن محمود، (۱۴۰۹)، الادلة الرسمیة فی التعابی الحربیة، تحقیق محمود یتخطاب، العراق: مطبعة المجمع العلمی العراقی.
ابن وردی، عمربن مظفر، (1996)، تاریخ ابن الوردی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ادریسی، ابوعبدالله محمد بن محمد بن عبدالله بن ادریس،(۱۸۸۳)، نزهة المشتاق فی اختراق الافاق، بیروت:عالم الکتب.
بلاذری ، احمد بن یحیی بن جابر، (۱۳۶۷)، فتوح البلدان، ترجمه محمد توکل، تهران: نشر نقره.
جاحظ، عمرو بن بحر، (1424)، الحیوان، بیروت، دارالکتب العلمیه.
حتی، فیلیپ خوری، (1965)، موجزتاریخ الشرق الادنی، ترجمه انیس قریحه، بیروت: دارالثقافه للنشر و التوزیع.
حجی، عبدالرحمن علی،(۱۹۸۱)، التاریخ الاندلسی من الفتح حتی سقوط غرناطه، دمشق: دارالقلم.
حموی، شهاب الدین ابو عبدالله یاقوت بن عبدالله، (۱۹۵۵)، معجم البلدان، بیروت: دارالصادر.
خربوطلی، علی حسنی، (۱۹۷۰)، الاسلام فی حوض البحر المتوسط، بیروت: دارالعلم للملایین.
دوری، تقی الدین عارف، (۱۹۸۰)، صقیله علاقتها بدول البحر المتوسط الاسلامیه، بغداد: دارالرشید.
ربیعی، عماد هادی علو، (۲۰۰۹)، الاستراتیجیه البحریة الاسلامیة فی البحر المتوسط فی القرنین الثالث و الرابع الهجریین، دمشق: دارحوران للطباعه و النشر.
رفاعی، انور، (2018)، النظم الاسلامیة، بیروت: دارالفکر.
زیدان، جرجی، (۱۹۴۵)، تاریخ التمدن الاسلامیة، مصر: مطبعة الهلال.
سیوطی، جلال الدین، (۱۹۶۷)، حسن المحاضرة فی تاریخ مصر و القاهرة، تحقیق ابوالفضل ابراهیم، القاهرة: دار احیاء الکتب العربیة.
صلابی، علی محمد، (۱۴۲۹)، الدولة الامویة عوامل الازدهار وتداعیات الانهیار، بیروت: دارالمعرفة.
طبری، محمد بن جریر، (۱۳۵۲،۱۳۶۲)، تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: انتشارات اساطیر.
طقوش، محمد سهیل، (۱۴۲۴)، تاریخ الخلفاء الراشدین الفتوحات والانجازات السیاسیة، بیروت: دار النفائس.
عاشور،عبد السلام سلیمان، (۲۰۱۸)، نشأة وتطور الاسطول البحری الإسلامی فی القرن الأول الهجری، لیبیا: جامعة مصراتة.
عباسی، حسن بن عبدالله، (۱۹۲۵)، آثار الاول فی ترتیب الدول، بولاق: مطبعة بولاق العامره
عبادی،احمد مختار سالم عبدالعزیز، (۱۹۶۹)، تاریخ البحریة الاسلامیة فی المغرب و الاندلس، بیروت، لبنان: دارالهنضه العربیه.
عبدالعلیم، انور، (۱۹۷۸)، الملاحه و علوم البحار عند العرب، الکویت: عالم المعرفه.
عبدالعلیم، انور، (۱۹۶۱)، اضواءعلی قاع البحر، القاهره: المکتبة الثقافیةالکتاب.
عبداللطیف، عبدالشافی محمد، (۱۴۲۸)، السیرة النبوة و التاریخ الاسلامی، القاهره: دارالسلام.
عبدالمنعم، ماجد، (1984)، العصر العباسى الاول، قاهره، مکتبة الآنجلو المصریة.
عطوان، حسین، (۱۹۸۲)، وصف البحر و النهر فی الشعر العربی من العصر الجاهلی الی العصر العباسی الثانی، بیروت: دارالجیل.
علی،جواد، (۲۰۰۱)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت: دارالساقی.
غولی، القره جهادیۀ، (۱۹۸۶)، العقلیۀ العربیۀ فی التنظیمات الاداریۀ و العسکریۀ فی العراق و الشام خلال العصر العباسی الاول، بغداد: آفاق العربیۀ.
فهمی، علی محمد، (۱۹۷۳)، البحریة الاسلامیة فی شرق البحر المتوسط من القرن السابع الی العاشر المیلادی، مصر: مطبوعات جامعة الاسکندریة.
قائدان، اصغر، (1380)، تحول و تطور در نیروى دریایى مسلمانان، تاریخ اسلام، شماره 6
قلشقندی، شهاب الدین ابوالعباس احمد بن علی، (۱۹۱۵)، صبح الاعشی فی صناعه الانشاء، قاهره: مطبعه الامریه.
کحاله، عمررضا، (۱۹۷۳)، دراسات اجتماعیه فی العصورالاسلامیة، دمشق:مطبعه التعاونیه.
ماجد، عبدالمنعم، (۱۹۸۴)، العصر العباسی الاول، قاهره: مکتبۀ الآنجلو المصریۀ.
مقدسی، شمس الدین ابو عبدالله البشاری، (۱۹۹۱)، احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، القاهرة : مکتبة مدبولی.
مقریزی، تقی الدین احمد بن علی بن عبدالقادر بن محمد، (۱۹۷۰)، السلوک لمعرفة دول الملوک، تحقیق سعید عبدالفتاح عاشور، القاهره : دارالکتب العلمیه.
نویری، شهاب الدین، (1923)، نهایة الارب فی فنون الارب، قاهره: دارالکتب المصریة.
واقدی، محمدبن عمر، (1989)، فتوح الشام، تحقیق هانی الحاج، القاهره: المکتبه التوفیقیه.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب بن واضح، (۱۸۹۰)، کتاب البلدان، لیدن: مطبعة بریل .
یوزبکی،توفیق السلطان، (۱۹۷۷)، دراسات فی النظم العربیة و الاسلامیةُ، بغداد: دار الکتب للطباعة و النشر.
Archibald, Lewis, (1989), Al-Qawh Al-Bahriyyah and Al Tajariyyah in Al-Bahr al-Medood,translated by Ahmad Muhammad Isa, Cairo: Maktaba al-Nahdah al-Masriya and Al-Franklin Institute for Printing and Publishing. [in Arabic]. Ibn Athir, Izz al-Din Abi al-Hussein, (1989), Al-Kamil fi al-Tarikh, research by Ali Shiri, Beirut: Dara Hayya al-Turaht al-Arabi. [in Arabic]. Ibn Taghri Bardi, Jamal al-Din Abul Muhasen Yusuf, (1929), al-Nujum al-Zahira fi maluk al-Masr va Cairo, Cairo: Al-Kitab al-Masriyya Press. [in Arabic]. Ibn Hawqal, Abi Qasim, (1938), The Picture of the Earth, Beirut: Dar Sadr. [in Arabic]. Ibn Khaldun, Abd al-Rahman ibn Muhammad ibn Muhammad, (1988), History of Ibn Khaldun, Beirut: Dar al-Fikr. . [in Arabic] Ibn Sayyidah, Abul-Hasan Ali ibn Ismail, (1398), Al-Muhdhas fi al-Lughah wa al-Adaab, Beirut: Dar al-Fikr. [in Arabic]. Ibn Zubair al-Qadhi, al-Rashid Ahmad bin Ali bin Ibrahim, (1959), Al-Rhamin al-Tahaf, researched by Muhammad Hamidullah, Kuwait: Al-Kuwait Publishing House. [in Arabic]. Ibn Abdul Hakam, Abdul Rahman bin Abdullah, (1932), The Conquest of Egypt and the News, Egypt: Dar al-Kutub. [in Arabic]. Ibn Faqih, Ahmad ibn Muhammad, (1996), Al-Bulandan, Beirut: Aalam Al-Kutb. [in Arabic]. Ibn Mankali, Muhammad bin Mahmud, (1409), al-Adalah al-Asamiyyah fi al-Ta'abi al-Harbi, research by Mahmud Yatkhatab, Iraq: Al-Majma Al-Ilami Al-Iraqi Press. [in Arabic]. Ibn Wardi, Omar ibn Muzaffar, (1996), History of Ibn Wardi, Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah. [in Arabic]. Idrisi, Abu Abdullah Muhammad bin Muhammad bin Abdullah bin Idris, (1883), Nozha Al-Mushtaq fi Ikhtaraq al-Afaq, Beirut: Aalam al-Katb. [in Arabic]. Baladhari, Ahmad bin Yahya bin Jaber, (1937), Conquest of the Buldans, translated by Mohammad Tawakol, Tehran: Noghre Publication. [in Arabic]. Jahiz, Amr ibn Bahr, (1424), Al-Haywan, Beirut, Darul Kutub Al-Ilamiyah. [in Arabic]. Hatti, Philip Khoury, (1965), A Brief History of the Near East, translated by Anis Quraih, Beirut: Dar al-Thaqafeh for Publication and Distribution. [in Arabic]. Hajji, Abd al-Rahman Ali, (1981), Andalusian History from the Conquest to the Fall of Granada, Damascus: Dar al-Qalam. [in Arabic]. Hamavi, Shihab al-Din Abu Abdullah Yaqut bin Abdullah, (1955), Dictionary of the Worlds, Beirut: Dar al-Sader. [in Arabic]. Kharboutali, Ali Hosni, (1970), Islam in the Mediterranean basin, Beirut: Dar al-'Alam for the Muslims. [in Arabic]. Douri, Taqi al-Din Arif, (1980), The Refinement of Relations with the Islamic Mediterranean Countries, Baghdad: Dar al-Rashid. [in Arabic]. Rabiei, Emad Hadi Alou, (2009), Al-Islamic Marine Strategy in the Mediterranean Sea in the Third and Fourth Qur'an of the Hijri, Damascus: Darhoran Lal-Taba'ah and Al-Nashar. [in Arabic]. Rifai, Anwar, (2018), Al-Nazm al-Islamiya, Beirut: Dar al-Fekr. [in Arabic]. Zidan, George, (1945), Islamic Civilization History, Egypt: Al-Hilal Press. [in Arabic]. Siyuti, Jalal al-Din, (1967), Hasan al-Mahaderah in the history of Egypt and Cairo, researched by Abu Fazl Ebrahim, Cairo: Dar Ihya al-Kitab al-Arabiya. [in Arabic]. Salli, Ali Muhammad, (1429), The Umayyad State, the factors of prosperity and the consequences of decline, Beirut: Daral al-Marefa. [in Arabic]. Tabari, Muhammad ibn Jarir, (1352, 1362), Tarikh al-Tabari or Tarikh al-Rasul wa al-Muluk, translated by Abul-Qasim Payandeh, Tehran: Asatir Publications. [in Arabic]. Taqhosh, Muhammad Sohail, (1424), Tarikh al-Khalifa al-Rashidin Al-Ftuhat wa Anjazat al-Siyasiya, Beirut: Dar al-Nafais. [in Arabic]. Ashour, Abdul Salam Suleiman, (2018), The origin and development of the Islamic navy in the first quarter of the Hijri, Libya: Misrata University. [in Arabic]. Abbasi, Hasan bin Abdullah, (1925), the works of Al-Awwal in the order of God, Bulaq: Bulaq Al-Amera Press. [in Arabic]. Ebadi, Ahmed Mukhtar Salem Abdul Aziz, (1969), History of the Islamic Sea in the Maghrib and Andalusia, Beirut, Lebanon: Dar al-Handah al-Arabiya. [in Arabic]. Abdul Aleem, Anwar, (1978), Al-Malaha and the Sciences of the Seas of the Arabs, Al-Kuwait: Alem al-Marafa. [in Arabic]. Abdul Aleem, Anwar, (1961), Lights on the bottom of the sea, Cairo: Al-Muktaba al-Thaqafiyyah al-Kitab. [in Arabic]. Abdul Latif, Abdul Shafi Muhammad, (1428), Al-Sirah al-Nabawa and al-Tarikh al-Islami, Cairo: Dar al-Salam. [in Arabic]. Abdul Moneim, Majid, (1984), Asr al-Abbasi al-Awwal, Cairo, Al-Anjolo al-Masriyya School. [in Arabic]. Atwan, Hossein, (1982), The description of the sea and the river in Arabic poetry from the Jahili era to the Al-Abbasi al-Thani era, Beirut: Dar al-Jeel. [in Arabic]. Ali, Javad, (2001), al-Mufsal fi Tarikh al-Arab before Islam, Beirut: Dar al-Saqi. [in Arabic]. Ghouli, Al-Qara Jihadiyeh, (1986), Al-Uqliyyah Al-Arabiya fi al-Tanzimat al-Adarieh and al-Askriya fi Iraq and al-Sham during the first Abbasid era, Baghdad: Afaq al-Arabiyyah. [in Arabic]. Fahmy, Ali Muhammad, (1973), Al-Bahriyah al-Islami in the East of the Mediterranean Sea from the 7th to the 10th century AD, Egypt: Alexandria University Press. [in Arabic]. Qaedan, Asghar, (2002), Evolution and Development in the Muslim Navy, History of Islam, No. 6. [in Persian]. Qalshqandi, Shihab al-Din Abu al-Abbas Ahmad ibn Ali, (1915), Morning and Evening in the Construction Industry, Cairo: Al-Amriya Press. [in Arabic]. Kahaleh, Omarreza, (1973), Social Studies in the Islamic Era, Damascus: Al-Taawuniyah Press. [in Arabic]. Majid, Abdul Moneim, (1984), Asr Al-Abasi al-Awwal, Cairo: Al-Anjalo Al-Masryeh School. [in Arabic]. Moghdisi, Shams al-Din Abu Abdullah al-Bashari, (1991), Ahsan al-Taqasim fi Marafah al-Aqalim, Cairo: Madbouli School. [in Arabic] . Maqrizi, Taqi al-Din Ahmad bin Ali bin Abdul Qadir bin Muhammad, (1970), The Way to Know the Kingdoms of the Kings, researched by Saeed Abdul Fattah Ashour, Cairo: Dar al-Kutub al-Ilmiyah. [in Arabic]. Nawiri, Shihab al-Din, (1923), The End of the Arab in the Arts of the Arab, Cairo: Dar al-Kutub al-Masriya. [in Arabic]. Waqidi, Muhammad ibn Omar, (1989), Futuh al-Sham, researched by Hani al-Hajj, Cairo: Al-Muktabah al-Tawfiqiyah. [in Arabic]. Yaqubi, Ahmad ibn Abi Yaqub ibn Qa'iq, (1890), Kitab al-Buldan, Leiden: Braille Press. [in Arabic]. Yuzbaki, Tawfiq al-Sultan, (1977), Studies in the Arabic and Islamic System, Baghdad: Dar al-Katb for printing and publishing. [in Arabic] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 439 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 125 |
||