طراحی و اعتباریابی اولیۀ پرسشنامۀ معنویت مبتنی‌بر مفاهیم قرآن کریم | ||
| روان شناسی قرآن بنیان | ||
| مقاله 8، دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2، خرداد 1402، صفحه 141-164 اصل مقاله (490.85 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qpsj.2023.101299 | ||
| نویسنده | ||
| فاطمه جوادزاده شهشهانی* | ||
| استادیار، گروه مشاوره، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی شهر، ایران | ||
| چکیده | ||
| مطالعه حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی نسخۀ اولیۀ پرسشنامه «معنویت مبتنی بر مفاهیم قرآن کریم» جهت سنجش معنویت انجام شده است. با توجه به گستردگی و نفوذ مفهوم معنویت از دیدگاه‌های مختلف غیردینی و یا ادیان متنوع دیگر در حوزۀ روان‌‌شناسی و مشاوره، استخراج مفاهیم کلیدی منبعث از قرآن کریم، به عنوان برترین و متقن‌‌ترین متن مقدس وحی شده از جانب خداوند متعال، ضروری است؛ با این هدف که ابزار مناسبی برای سنجش آن نیز طراحی شود. به این منظور پس از مطالعه و بررسی کل آیات قرآن کریم، جدول هدف- محتوا تهیه شد. برای این منظور، روش تحلیل محتوا از نوع تحلیل و تفسیر مفهومی مورد استفاده قرار گرفت. در این تحلیل، شبکۀ معنایی به صورت ارتباط اشراقی با یک مفهوم محوری از معنویت جستجو شد. معنویت با مفهوم محوری «اهتمام متعبدانه و مبتهجانه به قرب الهی از طریق سوگیری به ارزش‌های دینی در سطوح اندیشه، گرایش، تصمیم و رفتار» مد نظر قرار گرفت. سپس براساس مفاهیم حاصل از تحلیل محتوا، پرسشنامه ابتدایی طراحی شد که جهت اعتباریابی این پرسشنامه، از روش‌های اعتباریابی صوری و محتوایی و جهت بررسی روایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ استفاده شد. نتایج تحلیل محتوا شامل 16 مفهوم بود. این مفاهیم شامل: خشیّت، تواضع، انفاق، زهد، انابه و توبه، صداقت، اخلاص، سیر در زمین و عبرت گرفتن از آثار باقی مانده از گذشتگان، تفکر در شگفتی‌های خلقت، مرگ و تفکر در مورد آن، دوست داشتن خدا، نزدیک دیدن خدا، توکل، اعتقاد به قدر و نداشتن خوف و حزن، ایمان به عالم غیب و اعتقاد به کرامت انسان می‌‌باشد. بر مبنای این مفاهیم، پرسشنامه‌‌ای با 139 گویه طراحی شد. برای طراحی گویه‌‌های پرسشنامه و نیز اعتبار محتوایی آن از نظر متخصصین استفاده گردید. همچنین برای اعتبار صوری پرسشنامه حدود 10 دانش آموز دختر از دورۀ دوم دبیرستان، گویه‌‌های پرسشنامه را مطالعه کردند و ابهام‌های موجود در جملات گویه‌‌های طراحی شده، برطرف شد. سپس برای بررسی انسجام و همسانی درونی پرسشنامه، 30 نفر دانش‌‌آموز دختر پایۀ یازدهم، پرسشنامۀ نهایی را تکمیل کردند و با استفاده از روش آلفای کرونباخ، تعداد 123 گویه برای پرسشنامه باقی ماند. آلفای کرونباخ کل پرسشنامه حدود 0.95 به دست آمد. به این ترتیب پرسشنامه طراحی شده از اعتبار اولیۀ مناسبی برای سنجش مفهوم معنویت مبتنی بر قرآن کریم برخوردار می‌‌باشد و می‌‌توان با انجام پژوهش‌‌های تکمیلی، نسخۀ نهایی آن را تدوین کرد. همچنین می‌‌توان پرسشنامه معنویت را از نظر ابتنا به متون دینی گسترش داد؛ به طوری‌‌که متون حدیثی معتبر نیز مورد تحلیل محتوا قرار گیرند و به این ترتیب پرسشنامه معنویت مبتنی بر دین اسلام طراحی شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قرآن؛ معنویت؛ پرسشنامۀ معنویت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 461 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 272 |
||