میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,120
تعداد مقالات76,524
تعداد مشاهده مقاله152,947,690
تعداد دریافت فایل اصل مقاله115,101,489
جهانگرد, طیبه, طیب نیا, سیدهادی, محمودی, پیمان, فیروزی, فاطمه. (1404). بررسی اثرات تغییر کاربری زمین کشاورزی بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی: دشت سیستان. , 16(3), 125-141. doi: 10.22059/jrur.2025.378581.1961
طیبه جهانگرد; سیدهادی طیب نیا; پیمان محمودی; فاطمه فیروزی. "بررسی اثرات تغییر کاربری زمین کشاورزی بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی: دشت سیستان". , 16, 3, 1404, 125-141. doi: 10.22059/jrur.2025.378581.1961
جهانگرد, طیبه, طیب نیا, سیدهادی, محمودی, پیمان, فیروزی, فاطمه. (1404). 'بررسی اثرات تغییر کاربری زمین کشاورزی بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی: دشت سیستان', , 16(3), pp. 125-141. doi: 10.22059/jrur.2025.378581.1961
جهانگرد, طیبه, طیب نیا, سیدهادی, محمودی, پیمان, فیروزی, فاطمه. بررسی اثرات تغییر کاربری زمین کشاورزی بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی: دشت سیستان. , 1404; 16(3): 125-141. doi: 10.22059/jrur.2025.378581.1961

بررسی اثرات تغییر کاربری زمین کشاورزی بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی مطالعه موردی: دشت سیستان

پژوهش های روستائی
دوره 16، شماره 3، مهر 1404، صفحه 125-141    اصل مقاله (862.73 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrur.2025.378581.1961
نویسندگان
طیبه جهانگرد1؛ سیدهادی طیب نیا* 1؛ پیمان محمودی2؛ فاطمه فیروزی2
1گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر؛ بررسی اثرات تغییر کربری زمین کشاورزی بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی در دشت سیستان است. جهت بررسی از تصاویر ماهواره‌ای لندست و همچنین پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. تعداد 40 نفر از جامعه نمونه در روستای در چهار روستای منتخب قلعه‌نو، سارانی، ده گرگ و غلامعلی مورد پرسشگری قرار گرفتند. نتایج تحلیل پوشش زمین-کاربری زمین در بازه زمانی 1368 تا 1397 نشان داد که در سال‌های اخیر از وسعت زمین‌های کشاورزی و کاربری آبی به‌شدت کاسته شده و زمین بایر افزایش‌یافته است. روند این تغییرات در روستاهای منطقه سیستان که اکثر با کشاورزی و دامداری معیشت خود را تأمین می‌کنند بیانگر این است که این تغییرات کاربری زمین در معیشت روستاییان اثرات منفی بسیار زیادی گذاشته است که در نتیجه ناپایداری روستایی را به دنبال داشته است. همچنین نتایج نشان داد که تغییرات زمین در سال‌های اخیر بسیار زیاد بوده و اثرات زیادی بر معیشت روستائیان داشته است. در بخش بهره‌برداری از منابع، نتایج نشان داد که تغییر کاربری زمین موجب استفاده بیش‌ازحد از منابع طبیعی این منطقه شده که باعث از بین رفتن بوته‌زارها و مراتع، منابع آب‌های سطحی و زیرسطحی، افزایش بیش‌ازحد چرای دام و غیره شده و منجر به تخریب زمین‌های منطقه بخصوص زمین‌های کشاورزی و فرسایش خاک‌ها شده است. همچنین اثرات منفی دیگری مانند کاهش شیر و فراورده‌های شیری، کاهش تعداد دام‌های روستاییان، افزایش هزینه نگهداری دام همچون هزینه خرید علوفه و غیره، جابجایی و حرکت دام‌ها به خارج از روستا به‌منظور چرا داشته است.
کلیدواژه‌ها
تغییر کاربری؛ دشت سیستان؛ خشک‌سالی؛ روستا
مراجع
  1. اسفندیاری، مهرداد؛ معینی، ابوالفضل و مقدسی، راحله. (1393). بررسی تأثیر کاربری اراضی و پوشش گیاهی بر اشکال فرسایش و میزان تولید رسوب (مطالعه موردی حوزه آبخیز رود ورس استان قزوین). فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 42(11)، 51-62.
  2. ایزدی، علی و طیب نیا، سید هادی. (1402). تحلیل نقش مدیریت مبتنی بر حکمروایی خوب روستایی در شکل‌گیری روستاهای خلاق (موردمطالعه: شهرستان رشتخوار). پژوهش‌های روستائی، 14(4)، 634-655. doi: 10.22059/jrur.2023.361427.1853
  3. براتی، علی‌اکبر؛ اسدی، علی؛ کلانتری، خلیل؛ آزادی، حسین و ماموریان، محسن. (1393). تحلیل آثار تغییر کاربری اراضی کشاورزی از دیدگاه کارشناسان سازمان امور اراضی کشاورزی در ایران. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 45(4)، 639-650. doi: 10.22059/IJAEDR.2014.53838
  4. پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور، 1400.
  5. تقوی مقدم، ابراهیم؛ بهرامی، شهرام، و اکبری، الهه. (1395). مقایسه دو روش حداکثر احتمال و شبکه عصبی مصنوعی در ارزیابی تغییرات سطح جنگل‌های حراء با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست در منطقه حفاظت‌شده گاندو استان سیستان بلوچستان. پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل، 23(1)، 23-48.
  6. دهقان، حوریه و فلسفیان، آزاده. (1397). شناسایی عوامل مؤثر بر حفظ کاربری اراضی کشاورزی در راستای کشاورزی پایدار مطالعه موردی: شهرستان بستان‌آباد. دانش کشاورزی و تولید پایدار، 28(1)، 151-168.
  7. زمردیان، محمد جعفر. (1368). هیدرولوژی و منابع آب دشت سیستان (هامون و هیرمند). جستارهای نوین ادبی، 86 و 87، 639-579.
  8. شاکریاری، مجتبی؛ احسانی، امیر هوشنگ، نصرآبادی، تورج و محمودی، پیمان. (1395). بررسی قابلیت داده‌های سنجنده لندست به‌منظور بررسی تغییرات پوشش اراضی (مطالعه موردی: تالاب بین‌المللی هامون). مهندسی اکوسیستم بیابان، 5(10)، 84-69.
  9. صادقی، محمدعلی، و عزیزپور، فرهاد. (1400). تحول کاربری اراضی در نواحی روستایی پیرامون شهر کاشان. جغرافیا (فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 19(69)، 71-82.Doi: 20.1001.1.27172996.1400.19.69.8.6
  10. صادقی زاده قوی فکر؛ سارا، طهماسبی، اصغر و عزیزپور، فرهاد. (1403). تحلیل شبکه گنشگران کلیدی تغییر کاربری زمین در مناطق روستایی. موردمطالعه: بخش مرکزی شهرستان شهریار. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 24(73)، 93-114.
  11. Doi:  10.61186/jgs.24.73.93
  12. صادقلو طاهره و عرفانی، زینب (1400). تحلیل عوامل تغییر کاربری اراضی در نواحی روستایی با استفاده از رویکرد تئوری بنیانی (مطالعه موردی: روستاهای بخش شاندیز). فضای جغرافیایی. ۲۱ (۷۳): ۳۵-۵۴. Doi: 20.1001.1.1735322.1400.21.73.3.5
  13. ضرابی، اصغر؛ علی زاده، جابر و عسکری، حمید. (1391). تحلیل و ارزیابی کاربری اراضی روستا - شهرهای کوچک با استفاده از GIS مطالعه موردی؛ روستا - شهر اصلاندوز (واقع در استان اردبیل). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 3(8)، 51-76.
  14. فیروزی، فاطمه؛ طاوسی، تقی و محمودی، پیمان. (1397). بررسی رابطه آماری بین متغیرهای اقلیمی، هیدرولوژیک و پویایی پوشش گیاهی در دشت سیستان. مدیریت بیابان، 6(11)، 111-99. Doi: 10.22034/JDMAL.2018.32326
  15. موسوی، سعید. (1395). پایش و روندیابی تغییرات کاربری اراضی حوضه ابرکوه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای (2014-1976). اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 25(97)، 129-146. doi.org/10.22131/sepehr.2016.20141
  16. مقصودی، مهران؛ گنجائیان، حمید و حسینی سیدجواد. (1397). ارزیابی کارایی روش‌های طبقه‌بندی نظارت‌شده و نظارت‌نشده در پایش ریگزارها (مطالعه موردی: ریگ جازموریان). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 9(32)، 92-81.
  17. مکانیکی، جواد؛ کیمیایی، رضا و اشرفی، علی. (1401). تحلیل فضایی تغییرات کاربری اراضی سکونتگاه‌های روستایی پیرا شهری بیرجند. روستا و توسعه پایدار فضا، 3(2)، 121-139. doi: 10.22077/vssd.2022.5212.1099
  18. نعمتی جوزقانی، فاطمه و ریاحی، وحید. (1401). بررسی تحولات کاربری اراضی نواحی روستایی شهرستان تایباد موردمطالعه: دهستان کوه سنگی. راهبردهای توسعه روستایی، 9(2)، 225-243. doi: 10.22048/rdsj.2022.283113.1936
  19. ولی زاده، ناصر؛ کریمی، حمید؛ نامدار، راضیه و حاجی، لطیف. (1398). تأثیر جهت‌گیری‌های ارزشی - فرهنگی و نگرانی محیط‌زیستی بر رفتار حفاظت خاک کشاورزان (موردمطالعه: روستاهای شهرستان میاندوآب). پژوهش‌های روستائی، 10(4)، 714-727. doi: 10.22059/jrur.2019.281321.1360
  20. Afroozeh, F., Mousavi, S.N., & Torkamani, J. (2011). Analysis of Water Swings and Optimizing Water Consumption in the Agricultural Sector of Sistan Region: Application of fuzzy approach. Iranian Journal of Research in Economics and Agriculture, 3(3), 37-59. Doi;20.1001.1.20086407.1390.3.11.3.2
  21. Asis, AMD., & Omasa, K. (2007). Estimation of vegetation parameter for modeling soil erosion using linear spectral mixture analysis of Landsat ETM data. ISPRS J Photogramm Remote Sens, 62(4), 309–324. doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2007.05.013
  22. Attri P, Chaudhry S., & Sharma S. (2015). Remote sensing & GIS based approaches for LULC change detection–a review. Int J Curr Eng Technol, 5(5), 3126–3137.
  23. Barati, A.A., Asadi, A., Kalantari, Kh., Azadi., H & Mamourian, M. (2013). Analysis of the effects of agricultural land use change from the point of view of the experts of the Agricultural Land Affairs Organization in Iran. Economic Research and Agricultural Development of Iran, 45(4), 639-650. doi: 10.22059/IJAEDR.2014.53838 [In Persian]
  24. Billington, C., Kapos, V., Edwards, M., Blyth, S., & Iremonger, S. (1996). Estimated original forest cover map: A first attempt. World Conservation Monitoring Center: Cambridge.
  25. Coppin, P., Jonckheere, I., Nackaerts, K., Muys, B., & Lambin, E. (2004). Review article digital change detection methods in ecosystem monitoring: a review. Int J Remote Sens, 25(9),1565–1596. doi.org/10.1080/0143116031000101675.
  26. Dehghan, H., & Falsafian, A. (2017). Identification of factors affecting the preservation of agricultural land use in the direction of sustainable agriculture, case study: Bostanabad Township. Agricultural Knowledge and Sustainable Production, 28(1), 151-168. [In Persian]
  27. Eizadi, A., & Tayebnia, S.H. (2024). Analysis of the role of management based on good rural governance in the formation of creative villages (case study: Rashtkhwar Township). Rural Research, 14(4), 634-655. doi: 10.22059/jrur.2023.361427.1853. [In Persian]
  28. Esfandiari, M. (2013). Investigating the effect of land use and vegetation on the forms of erosion and the amount of sediment production (a case study of the Vers river watershed in Qazvin province). Journal of Land Geography, 11(2), 51-62. [In Persian]
  29. Firoozi, F., Mahmoudi, P., Jahanshahi, S. M. A., Tavousi, T., Liu, Y., & Liang, Z. (2020). Modeling changes trend of time series of land surface temperature (LST) using satellite remote sensing productions (case study: Sistan plain in east of Iran). Arabian Journal of Geosciences, 13, 367. https://doi.org/10.1007/s12517-020-05314-w
  30. Firoozi, F., Mahmoudi, P., Jahanshahi, S., Tavousi, T., & Liu, Y. (2020). Evaluating various methods of vegetative cover change trend analysis using satellite remote sensing productions (case study: sistan plain in eastern iran). Carpathian J Earth Environ Sci, 15(1), 211–222. Doi:10.26471/cjees/2020/015/123.
  31. Firouzi, F., Tavosi, T., & Mahmoudi, P. (2017). Investigating the statistical relationship between climatic, hydrological variables and vegetation dynamics in the Sistan plain. Wilderness Management, 6(11), 111-99. Doi: 10.22034/JDMAL.2018.32326. [In Persian]
  32. Haider, A., Bashir, A., & Iftikhar ul Husnain, M. (2020). Impact of agricultural land use and economic growth on nitrous oxide emissions: Evidence from developed and developing countries. Science of the Total Environment, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.140421.
  33. Heydari Sarban, V., & Khajooi, V. (2018). The role of cultural traditions in sustainable rural livelihoods, a case study of Ardabil city. Iranian Cultural Research Quarterly, 12(4), 137-169. [In Persian]
  34. Hill, J., & Schütt, B. (2000). Mapping complex patterns of erosion and stability in dry Mediterranean ecosystems. Remote Sens Environ, 74(3), 557–569. https://doi.org/10.1016/S0034-4257(00)00146-2.
  35. IFAD. (2010). Land tenure security and poverty reduction. International Fund for Agriculture and Development. Rome: IFAD.
  36. Jensen, J.R. (2007). Remote sensing of the environment: an Earth resource. Perspective, 2nd edn. Pearson Prentice Hall, Upper Saddle River.
  37. Khan, S., & Qasim, S. (2017). Spatial and temporal dynamics of land cover and land use in District Pishin through GIS. J Sci Technol Dev, 36(1), 6–10. DOI: 10.3923/std.2017.6.10
  38. Khan, S., Qasim, S., Ambreen, R., & Syed, Z. (2016). Spatio-temporal analysis of landuse/landcover change of district Pishin using satellite imagery and GIS. J Geogr Inf Sci, 8(3), 361–368. doi: 10.4236/jgis.2016.83031.
  39. King, C., Baghdadi, N., Lecomte, V., & Cerdan, O. (2005). The application of remote-sensing data to monitoring and modelling of soil erosion. Catena, 62(2-3), 79–93. doi.org/10.1016/j.catena.2005.05.007.
  40. Liberti, M., Simoniello, T., Carone, MT., Coppola, R., D’Emilio, M., & Macchiato, M. (2009). Mapping badland areas using LANDSAT TM/ETM satellite imagery and morphological data. Geomorphology, 106(3-4), 333–343. doi.org/10.1016/j.geomorph.2008.11.012.
  41. Lu, D., & Weng, Q. (2007). A survey of image classification methods and techniques for improving classification performance. Int J Remote Sens, 28(5), 823–870. doi.org/10.1080/01431160600746456.
  42. Mahmoudi, P., Shirazi, S.A., Firoozi, F., Jahanshahi, S.M.A., & Mazhar, N. (2020). Detection of land cover changes in Baluchistan (shared between Iran, Pakistan, and Afghanistan) using the MODIS Land Cover Product. Arabian Journal of Geosciences. 13, 1-14. https://doi.org/10.1007/s12517-020-06284-9.
  43. Mahmoudi, P., Shirazi, S.A., Jahanshahi, S.M.A., Firoozi, F., & Mazhar, N. (2021). Detection of long-term vegetation degradation in baluchistan in southwest asia using ndvi products of the modis sensor of terra satellite. Environmental Engineering and Management Journal, 20(2), 291-300. DOI:10.30638/eemj.2021.029.
  44. Maqsoodi, M., Ganjaian, H., & Hosseini, S.J (2017). Evaluating the effectiveness of supervised and unsupervised classification methods in the monitoring of detectors (case study: Rig Jazmurian). Geographical Studies of Arid Regions, 9(32), 92-81. [In Persian]
  45. Mikaniki, J., Kimiai, R., & Ashrafi, A. (2014). Spatial analysis of land use changes in peri-urban rural settlements of Birjand. Rural and Sustainable Spatial Development, 3(2), 121-139. doi: 10.22077/vssd.2022.5212.1099
  46. Mousavi, S. (2015). Monitoring and trending of land use changes in Abarkoh basin using satellite images (1976-2014). Geographic Information (Sepehr), 25(97), 129-146. doi.org/10.22131/sepehr.2016.20141. [In Persian]
  47. Muttitanon, W., & Tripathi, NK. (2005). Land use/land cover changes in the coastal zone of Ban Don Bay, Thailand using Landsat-5 TM data. Int J Remote Sens, 26, 2311–2324. doi.org/10.1080/0143116051233132666.
  48. National Geoscience Database of the country, 2021. [In Persian]
  49. Nemati Jozghani, F., & Riahi, V. (2022). Study of land use changes in rural areas of Taybad County, case study: Koohsangi Rural District. Rural Development Strategies, 9(2), 225-243. doi: 10.22048/rdsj.2022.283113.1936
  50. Ramsar, C. (2020). The List of Wetlands of International Importance. The Secretariat of the Convention on Wetlands, Gland, Switzerland.
  51. Sadeghi, Mohammad Ali, and Azizpour, Farhad. (1400). Land use change in rural areas around Kashan city. Geography (Quarterly Journal of the Geographical Society of Iran), 19(69), 71-82.Doi: 20.1001.1.27172996.1400.19.69.8.6. [In Persian]
  52. Sadeghizadeh Gghavifekr, S., Tahmasabi, A., & Azizpour, F. (2024). Network analysis of key thinkers of land use change in rural areas. Case of study: Central District of Shahriar Township. Applied Research in Geographical Sciences, 24(73), 93-114. Doi:  10.61186/jgs.24.73.93 [In Persian]
  53. Sadeghloo, T., & Erfani, Z. (2021). Analysis of factors of land use change in rural areas using a grounded theory approach (case study: villages of Shandiz district). Geographical Space, 21 (73), 35-54. Doi: 20.1001.1.1735322.1400.21.73.3.5 [In Persian]
  54. Sarfraz, A., Muhamad, I., & Sarwat, N. M. (2012). Rangeland degradation and management approaches in Baluchistan, Pakistan. Pak J Bot, 44, 127–136.
  55. Shakriyari, M., Ehsani, A., Nasrabadi, T., & Mahmoudi, P. (2015). Investigating the capability of Landsat sensor data to investigate land cover changes (case study: Hamoon International Wetland). Desert Ecosystem Engineering, 5(10), 69-84. [In Persian]
  56. Tao, T. C. H., & Wall, G. (2009). A Livelihood Approach to Sustainability. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 14(2), 137–152. doi.org/10.1080/10941660902847187.
  57. Taqavi Moghadam, I., Bahrami, Sh, & Akbari, E. (2015). Comparison of two methods of maximum likelihood and artificial neural network in evaluating changes in the level of mangrove forests using Landsat satellite images in Gando protected area of Sistan Baluchestan province. Wood and Forest Science and Technology Research, 23(1), 23-48. [In Persian]
  58. UNESCO. (2018). Asia and the Pacific: 157 biosphere reserves in 24 countries. Ecological Sciences for Sustainable Development. Paris, France.
  59. Valbuena, D., Verburg, P. H., Bregt, A. K., & Ligtenberg, A. (2010). An agent-based approach to model land-use change at a regional scale. Landscape Ecol, 25(2), 185-199.doi: 10.1007/s10980-009-9380-6.
  60. Van Beek, E., & Meijer, K. (2006). The Sistan Wetlands Ecosystem: Functioning and responses. In Integrated Water Resources Management Study of the Sistan Closed Inland Delta Iran; Annex, D., Ed.; WL|Delft Hydraulics: Delft, Netherlands.
  61. Veldkamp, A., & Lambin, E. F. (2001). Predicting land-use change. Agriculture, Ecosystems & Environment, 85(1-3), 1-6. doi.org/10.1016/S0167-8809(01)00199-2.
  62. Vrieling, A. (2006). Satellite remote sensing for water erosion assessment, a review. Catena, 65(1), 2–18.
  63. Walizadeh., N, Karimi., H, Namdar., R., & Haji, L. (2018). The effect of cultural-value orientations and environmental concerns on soil conservation behavior of farmers (case study: villages of Miandoab Township). Rural Research, 10(4), 714-727. doi: 10.22059/jrur.2019.281321.1360. [In Persian]
  64. Zarabi, A., Alizadeh, J., & Askari, H. (2012). Analysis and evaluation of land use in villages and small towns using GIS: a case study; Aslanduz village and town (located in Ardabil province). Urban Research and Planning, 3(8), 51-76. [In Persian]
  65. Zhang, Ch., Zhong, Sh., Wang, X., Shen, L., Liu, L., & Liu, Y. (2019). Land Use Change in Coastal Cities during the Rapid Urbanization Period from 1990 to 2016: Case Study in Ningbo City, China. sustainability Journal, 2-21. Doi: 10.3390/su11072122.
  66. Zomardian, M.J. (1989). Hydrology and water resources of the Sistan plain (Hamoon and Hirmand). New Literary Essays, 86-87, 639-579. [In Persian]
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 660
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 127





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب