میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,140
تعداد مقالات76,846
تعداد مشاهده مقاله154,475,238
تعداد دریافت فایل اصل مقاله116,535,646
فروزه, محمد رحیم, سمیعی, محمد. (1404). بررسی مبانی تفکیک زمان و مکان از منظر دانش بومی بهره‌برداران مراتع ییلاقی مطالعه موردی: مراتع منطقه قلعه میران استان گلستان. , 16(4), 37-55. doi: 10.22059/jrur.2025.383234.1989
محمد رحیم فروزه; محمد سمیعی. "بررسی مبانی تفکیک زمان و مکان از منظر دانش بومی بهره‌برداران مراتع ییلاقی مطالعه موردی: مراتع منطقه قلعه میران استان گلستان". , 16, 4, 1404, 37-55. doi: 10.22059/jrur.2025.383234.1989
فروزه, محمد رحیم, سمیعی, محمد. (1404). 'بررسی مبانی تفکیک زمان و مکان از منظر دانش بومی بهره‌برداران مراتع ییلاقی مطالعه موردی: مراتع منطقه قلعه میران استان گلستان', , 16(4), pp. 37-55. doi: 10.22059/jrur.2025.383234.1989
فروزه, محمد رحیم, سمیعی, محمد. بررسی مبانی تفکیک زمان و مکان از منظر دانش بومی بهره‌برداران مراتع ییلاقی مطالعه موردی: مراتع منطقه قلعه میران استان گلستان. , 1404; 16(4): 37-55. doi: 10.22059/jrur.2025.383234.1989

بررسی مبانی تفکیک زمان و مکان از منظر دانش بومی بهره‌برداران مراتع ییلاقی مطالعه موردی: مراتع منطقه قلعه میران استان گلستان

پژوهش های روستائی
مقاله 3، دوره 16، شماره 4، آبان 1404، صفحه 37-55    اصل مقاله (663.11 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrur.2025.383234.1989
نویسندگان
محمد رحیم فروزه* ؛ محمد سمیعی
گروه مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه منابع طبیعی و کشاورزی گرگان، گرگان، ایران
چکیده
روستائیان و عشایر تاریخچه طولانی از زندگی مکان‌محور و سنت‌هایی با قدمت طولانی دارند که تولیدکننده نظام‌های پیچیده از دانش در رابطه با دنیا و محیط اطراف است. این مجموعه‌های پیچیده از دانش و فعالیت‌ها به‌عنوان دانش بومی، محلی یا سنتی شناخته می‌شوند. این دانش زمینه‌های مختلفی را در برگرفته که یکی از آن‌ها اتنواکولوژی می‌باشد. اتنواکولوژی در برگیرنده چشم‌انداز وسیعی است که از آن می‌توان آشنایی با منابع محیط زندگی و مدیریت پایدار را از دید مردم بومی درک کرد. در این پژوهش، دانش جوامع محلی منطقه قلعه میران به‌منظور شناخت اجزا و عوامل محیطی و طبقه‌بندی آنان، موردمطالعه و بررسی قرار گرفت. اطلاعات موردنیاز تحقیق از افراد به‌صورت مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مشاهده مشارکتی جمع‌آوری شد. مصاحبه‌ها به‌صورت هدفمند از خبرگان محلی صورت پذیرفت و برای درک بهتر گفته‌ها از ایشان اجازه گرفته شد تا حین گفتگو، صدایشان ضبط شود. در مجموع در این تحقیق مشخص شد که مردم محلی این منطقه در شناخت اجزاء و عناصر محیط طبیعی اطراف خود و استفاده از آن‌ها دارای تبحر خاصی هستند و برای هر جزء از اصطلاحاتی استفاده می‌کنند که همگی نامکتوب و روایی هستند. به‌طوری که عوامل مختلفی همچون دما، اقلیم، عوارض موجود در سطح زمین، ارتفاع، کاربری اراضی، جنس زمین، نوع خاک، پوشش گیاهی، انواع راه‌ها، آفتاب‌گیر و سایه‌گیر بودن، جهات جغرافیایی و دیگر عوامل را شناخته و هر جزء را به طبقات مختلفی تقسیم‌بندی کرده و در زندگی روزمره خود از آن‌ها استفاده می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
اتنواکولوژی؛ قلعه میران؛ محیط طبیعی؛ مشاهده مشارکتی
مراجع
  1. امراللهی جلال‌آبادی، امیررضا؛ فروزه، محمدرحیم؛ بارانی، حسین و یگانه، حسن. (1399). مطالعه دانش بومی گیاهان مورداستفاده بهره‌برداران در مراتع گوغر بافت استان کرمان، دوفصلنامه دانش‌های بومی ایران. 6(14)، 424-369. Doi:10.22054/qjik.2021.54212.1223
  2. احسانی‌پور، الهه و کلاهی، مهدی. (1400). اتنوبوتانی گیاهان دارویی و صنعتی مراتع روستای چاهداشی نهبندان خراسان جنوبی. اولین همایش بین‌المللی و هشتمین همایش ملی مرتع‌داری ایران.
  3. زندی‌فر، بابا. (1389). جغرافیای تاریخی شهرستان رامیان. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشکده علوم‌انسانی و گروه تاریخ. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.
  4. حسینی، مروارید؛ فروزه، محمدرحیم و بارانی، حسین. (1397). دانش بومی جوامع محلی پیرامون گیاهان خوراکی خودرو در مراتع زبر خان نیشابور، فصلنامه علمی‌پژوهشی گیاهان دارویی. 19(70)، 96-43. Doi:10.22054/qjik.2019.39847.1143
  5. حسینی‌نیا، غلام‌حسین؛ فلاحی، هادی. (1396). عوامل مؤثر بر توسعه کارآفرینی روستایی (نمونه مطالعه: مناطق روستایی شهرستان منوجان)، پژوهش‌های روستایی. 8(1)، 22-37.
  6. دیفرخش، سیده. معصومه. (1391). بررسی دانش بومی (اتنوبوتانی و اتنواکولوژی) مهم‌ترین گونه‌های غیر علوفه‌ای (خوراکی، دارویی و صنعتی) منطقه دلی‌کما (استان کهگیلویه و بویراحمد). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشکده مرتع و آبخیزداری. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
  7. رمضانیان‌فر، مریم و مینایی فر، امیرعباس. (1395). مطالعه اتنوبوتانی گیاهان دارویی شهرستان فسا. مجله طب سنتی اسلام و ایران،7(2).231-221.
  8. سعادت‌پور، مسلم؛ بارانی، حسین؛ عابدی سروستانی، احمد و فروزه، محمدرحیم. (1396)، بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی سجا رود (استان زنجان)، فصلنامه داروهای گیاهی. 8(3)، 193- 185. Doi:10.14196/JHD.2018.185
  9. سعیدی گراغانی، حمیدرضا؛ ارزانی، حسین؛ قربانی، مهدی و جهانبخش گروهی، نسیم. (1395). تحلیل ساختار اجتماعی و دانش بومی ایل محمدی سلیمانی شهرستان جیرفت. مجله مرتع، 10(1)، 109-122. Doi:10.22054/qjik.2017.17969.1045
  10. سمیعی، محمد و فروزه، محمدرحیم. (1401). شناسایی دانش بومی بهره‌برداری از محصولات فرعی جنگل‌نشینان شهرستان رامیان. دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران. 9(18): 105-171. Doi:10.22054/qjik.2023.70919.1341
  11. شجاع‌پور، دانیال. (1401). بررسی انتقال و تغییرات دانش بومی گیاهان دارویی در بین بهره‌برداران سنتی ایران (مطالعه موردی: عشایر ایل قشقایی). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشکده مرتع و آبخیزداری. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
  12. شهرکی، محمدرضا؛ بهمنش، بهاره و کوسه غراوی، یازمراد. (1395). دانش بومی گیاه‌شناسی گیاهان دارویی و خوراکی در بین روستاییان مراتع ییلاقی هزارجریب مازندران، نخستین همایش ملی گیاهان دارویی، معطر و ادیه ای، 5(2)، 160-151.
  13. صادقلو، طاهره و عزیزی دمیرچیلو، عبداله. (1394). ارزیابی میزان تأثیرگذاری دانش بومی بر پایداری توسعة کشاورزی مطالعة موردی: روستاهای دهستان گوگ‌تپة شهرستان بیله‌سوار. پژوهش‌های روستایی، 6(2)، 398-410. Doi:10.22059/jrur.2015.54914
  14. طباطبایی، سید محمود و جلالی، سید غلامعلی. (1395). دانش بومی مردم محلی شمال شهرستان نایین در استفاده از گیاهان دارویی. طب سنتی اسلام و ایران. 10(2). 163-192.
  15. فروزه، محمدرحیم؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1393). جمع‌آوری و بررسی اتنوبوتانی منتخبی از گیاهان خوراکی و دارویی استان کهگیلویه و بویراحمد (مطالعه موردی: مراتع دیلگان). مجله طب سنتی اسلام و ایران. 5(2)، 131-139.
  16. فروزه، محمدرحیم؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1395)، دانش سنتی بهره‌برداری از گیاهان خودرو در تهیه خوراک (نمونه موردی: عشایر مراتع دیلگان)، دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران. 3(5)، 58-23. Doi:10.22054/qjik.2017.7748.1011
  17. فرهادی، مرتضی. (1385). گیاه مردم‌نگاری با چکیده و نمونه‌هایی از گیاه مردم‌نگـاری گیاهـان خودروی کمر. فصلنامه علوم اجتماعی، 34(35). 96-41. Dor:20.1001.1.17351162.1385.13.34.35.2.2.7
  18. کریمیان، وحید؛ صفائیان، مژده و متین‌خواه، سید حمید. (1393)، استفاده از دانش بومی عشایر راهکاری مناسب جهت مدیریت بهینه اکوسیستم‌های طبیعی. نشریه پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل، 21(4)، 114-95. Dor:20.1001.1.23222077.1393.21.4.6.7
  19. کیاسی، یاسمین؛ فروزه، محمدرحیم؛ میردیلمی، سیده زهره و نیک‌نهاد، حمید. (1398). گیاه مردم‌نگاری گونه‌های خوراکی، دارویی و صنعتی مرتع خوش ییلاق استان گلستان، دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران. 6(6)، 204-151. Doi:10.22054/qjik.2020.50142.1192
  20. میرشکار، مهلا؛ ابراهیمی، مهدیه و آجرلو، مجید. (1397). مطالعه اتنوبوتانی و مصارف سنتی برخی گیاهان دارویی شهرستان خاش. مجله طب سنتی اسلام و ایران. 9(4)، 361-371.
  21. میردیلمی، سیده زهره؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی. حسین. (1393). مطالعه اتنوبوتانی و اتنواکولوژی گونه‌های دارویی کچیک، دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، 1(2). 154-129.
  22. Adams, J. (2017). Climate change impacts on indigenous communities. Environmental Research Letters, 12(3), 034021.
  23. Amrollahi Jalalabadi, A., Forouzeh, M. R., Barani, H. & Yeganeh, H. (2023). Indigenous knowledge of preparing local foods from rangeland wild plants (Case study: Locals of Googhar rangelands). Iranian Journal of Anthropological Research, 6(14), 369-424. (in Persian). doi: 10.22054/qjik.2021.54212.1223
  24. Berkes, F., Colding, J., & Folke, C. (2000). Rediscovery of traditional ecological knowledge as adaptive management. Ecological Applications, 10(5), 1251-1262. doi:10.1890/1051-0761(2000)010[1251:ROTEKA]2.0.CO;2
  25. Miguel, A. (2004). Linking ecologists and traditional farmers in the search for sustainable agriculture. Frontiers in Ecology and the Environment, 2(1), 35-42. doi:10.1890/15409295(2004)002[0035:LEATFI]2.0.CO;2
  26. Cordero, C., Meve, U., & Alejandro, G. (2023). Ethnobotany and diversity of medicinal plants used among rural communities in Mina, Iloilo, Philippines: A quantitative study. Journal of Asia-Pacific Biodiversity, 16(1), 96-117. doi: 10.1016/j.japb.2022.12.003
  27. Difarkhsh, S. M. (2012). Study of indigenous knowledge (ethnobotany and ethnoecology) of the most important non-forage species (edible, medicinal, and industrial) in the Deli-Kama region (Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province). Master's thesis, Faculty of Rangeland and Watershed Management, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan. [in Persian].
  28. Ehsani Pour, E. & Kolahi, M. (2021). Ethnobotanical study of medicinal and industrial plants in the rangelands of Chahdashi Village of Nehbandan, South Khorasan. National Conference on Rangeland Management in Iran. [in Persian].
  29. Farhadi, M. (2006). Ethnobotany of plants with a summary and examples of ethnobotany of wild plants from Kamar. Quarterly Journal of Social Sciences, 34(35), 96-41. (in Persian). dor:20.1001.1.17351162.1385.13.34.35.2.2.7
  30. Foroozeh, M. R., Hashemati, G. A., & Barani, H. (2014). Collection and ethnobotanical study of selected edible and medicinal plants in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province (Case study: Deylgan rangelands). Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 5(2), 131-139. [in Persian].
  31. Foroozeh, M. R., Hashemati, G. A., & Barani, H. (2016). Traditional knowledge of wild plant utilization for food preparation (Case study: Nomads of Deylgan rangelands). Indigenous Knowledge, 3(5), 58-23. doi: 10.22054/qjik.2017.7748.1011 [in Persian].
  32. Gerique, Andrés. (2006). An introduction to ethnoecology and ethnobotany. Integrative Assessment and Planning Methods for Sustainable Agroforestry in Humid and Semiarid Regions. Advanced Scientific Training-Loja, Ecuador. 1-20.
  33. Gorenflo, L.J., Romaine, S., Mittermeier, R.A., & Walker-Painemilla, K. (2012). Cooccurrence of linguistic and biological diversity in biodiversity hotspots and high biodiversity wilderness areas.
  34. Green, P., Smith, R., & Johnson, T. (2021). Renewable energy use in indigenous communities. Renewable Energy Journal, 56(4), 567-589. doi:10.1103/PhysRevLett.127.151803
  35. Johnson, M. (2018). Traditional knowledge and biodiversity conservation. Biodiversity and Conservation, 27(5), 987-1002.
  36. Hosseini, M., Forouzeh, M. R., & Barani, H. (2018). Indigenous Knowledge of Local Communities About Wild Edible Plants in the Zabr Khan Rangelands of Nishapur. Journal of Medicinal Plants, 19(70), 43-96. doi: 10.22054/qjik.2019.39847.1143 [in Persian].
  37. Hosseininia, G. H.,& Fallahi, H. (2017). Factors Affecting the Development of Rural Entrepreneurship: A Case Study on the Rural Areas of Manoojan County. Journal of Rural Research, 8(1), 22-37.
  38. Karimian, V., Safaeyan, M., & Matin Khah, S. H. (2014). Utilizing the indigenous knowledge of nomads as an appropriate strategy for optimal management of natural ecosystems. Journal of Wood and Forest Science and Technology Research, 21(4), 114-95. dor:20.1001.1.23222077.1393.21.4.6.7 [in Persian].
  39. Khan, S. W., & Khatoon, S. (2008). Ethnobotanical Studies on Some Useful Herbs of Haramosh and Bugrote Valleys in Gilgit, Northern Areas of Pakistan. Pakistan Journal of Botany, 40(1), 43-58.
  40. Khusna, U. N., Jumari, J., & Prihastanti, E. (2023). Ethnobotany of medicinal plants in the Jalawastu Cultural Village Community, Brebes, Central Java, Indonesia. Egyptian Journal of Botany, 63(2), 457-474. doi: 10.21608/ejbo.2022.166112.2156
  41. Kiasi, Y., Foroozeh, M. R., Mirdelimi, S. Z., & Niknahad, H. (2019). Ethnobotany of edible, medicinal, and industrial plant species in the Khush-Yi-Laq rangeland, Golestan Province. Indigenous Knowledge, 6(6), 204-151. doi:10.22054/qjik.2020.50142.1192[in Persian].
  42. Lee, K., & Thompson, H. (2022). Human-environment interactions in indigenous societies. Ecology and Society, 27(1), 45-60.
  43. Mirdelimi, S. Z., Hashemati, G. A., & Barani, H. (2014). Ethnobotanical and ethnoecological study of medicinal species in Kachik. Indigenous Knowledge, 1(2), 154-129. doi: 10.22054/qjik.2016.1567 [in Persian].
  44. Mirshekar, M., Ebrahimi, M., & Ajarlou, M. (2018). Ethnobotanical study and traditional uses of some medicinal plants in Khash County. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 9(4), 361-371. [in Persian].
  45. Pearce, F. (2016). Common Ground: Securing land rights and safeguarding the earth. Oxfam International. Proceedings of the National Academy of Sciences.
  46. Qureshi, R., Bhatti, G., & Memon, R. (2010). Ethnomedicinal uses of herbs from northern part of Nara Desert, Pakistan. Pakistan Journal of Botany, 42(2), 839-851. doi: 10.1016/j.fitote.2008.03.010
  47. Ramazaniyanfar, M., & Minaeifar, A. A. (2016). Ethnobotanical Study of Medicinal Plants in Fasa County. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 7(2), 221-231. [in Persian].
  48. Rokaya, Maan B., Mani, Shrestha, & Suresh Kumar, Ghimir. (2005). Ethnoecology of natural environment in trans-Himalayan region of west Nepal. Banko Jankari. Journal of Forestry Information for Nepal, 15(2), 33-38. doi: 10.3126/banko.v15i2.345
  49. Saadatpour, M., Barani, H., Abedi Sarvestani, A., & Foroozeh, M. R. (2017). Ethnobotanical study of medicinal plants in Saja Rood (Zanjan Province). Herbal Medicines Quarterly, 8(3), 193-185. doi:10.14196/JHD.2018.185 [in Persian].
  50. Saeedi Geraghani, H. R., Arzani, H., Ghorbani, M., & Jahaanbakhsh Goroohi, N. (2016). Analysis of the social structure and indigenous knowledge of the Mohammad Sulaimani tribe in Jiroft County. Journal of Rangeland, 10(1), 109-122. doi:10.22054/qjik.2017.17969.1045 [in Persian].
  51. sadeghloo, t., & azizi damirchiloo, A. (2015). Evaluate the effectiveness of indigenous knowledge in sustainable agricultural development (study of area: Gogtapeh rural district of Bilehsavar county). Journal of Rural Research, 6(2), 398-410. doi: 10.22059/jrur.2015.54914[in Persian].
  52. Samiei, M., &Foroozeh, M. R. (2022). Identification of indigenous knowledge of exploitation of by-products of forest dwellers of Ramyan city. Indigenous Knowledge, 9(18), 105-171. doi:10.22054/qjik.2023.70919.1341[in Persian].
  53. Shojapour, D. (2022). Study of the transfer and changes in indigenous knowledge of medicinal plants among traditional users in Iran (Case study: Qashqai nomads). Master's thesis, Faculty of Rangeland and Watershed Management, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan. [in Persian].
  54. Stepp, J.R. (2014). Course of Ethnoecology. University of Florida. 40p.
  55. Tripathi, S. (2019). Ethnomedicine and Future Challenges. Global Journal of Archaeology & Anthropology, 10(5), 87–90. doi: 10.19080/GJAA.2019.10.555796
  56. Zandi-Far, B. (2010). Historical Geography of Ramian County. Master's thesis, Faculty of Humanities and Department of History, Shahroud Branch, Islamic Azad University.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 612
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 66





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب