مقدمه: یکی از تغییرات مهم در چند سال اخیر که نهاد آموزش و فلسفۀ آن را بهعنوان یک ابزار برای ایجاد تغییرات مهم و سازنده، دستخوش تحول کرده است، «کالاییشدن»آن است. مفروضهای که بهسبب آن دسترسی به فرصتها و امکانات آموزشی برابر از بین رفته است. در پژوهش حاضر با درنظرداشتن رویکردها و نظریات مارکس، لوکاچ و پولانی درمورد کالاییشدن درصدد صورتبندی نظری و تجربی این مفهوم در مناطق حاشیۀ شهر سنندج برآمدیم. روش: روش مورد استفاده، مردمنگاری انتقادی برگرفته از روششناسی پنجمرحلهای کاراسپیکن است که در پی نقد و تغییر وضع موجود قرار دارد. گردآوری دادهها از طریق مصاحبۀ نیمهساختیافته با ۳۵ نفر از معلمان و مدیران آموزشی شهر سنندج صورت گرفته است. در تحلیل مصاحبهها از تحلیل تماتیک و برای اعتبار آنها از اعتبار تفسیری استفاده شده است. یافته ها: یافتهها نشان میدهد دادههای مونولوگمحور (مفروضات اولیه و کلی پژوهشگران) با دادههای بهدستآمده از مصاحبهها (دیالوگمحور) همخوانی داشتند و آنها را تأیید کردند. تفسیر مفاهیم حاصل از دادهها، حاکی از چهار مقولۀ ثانویۀ تمایز به میانجی آموزش، تمایل به خصوصیسازی آموزش در مناطق شمال شهر، کاهش دسترسی به امکانات و فرصتهای آموزشی در مناطق حاشیه و تلۀ محرومیت فقر در مناطق حاشیهنشین است که شهر سنندج و بهویژه مناطق حاشیۀ آن را با چالش نابرابری آموزشی مواجه ساخته است. نتیجه گیری: نتایج نشان از عدم دسترسی همه به آموزش و تشدید نابرابری ناشی از آن مقولۀ هستهای است که نشان از ایجاد نابرابری شدید و تشدید آن بهوسیلۀ کالاییشدن آموزش دارد.
اکبری، علی (1396). کالاییشدن آموزش و پرورش (با تأکید بر مقطع ابتدایی)». پایاننامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه رازی. دانشکدۀ علوم اجتماعی. گروه جامعهشناسی.https://b2n.ir/a65272
امیرپناهی، محمد (1397). ساخت اجتماعی بازار، تحلیل جامعهشناختی پیدایش بازار با تأکید بر بازار بانه در استان کردستان.فصلنامۀ مطالعاتجامعهشناختی (نامهعلوماجتماعی)، ۲۵(۱)، 88-115. https://doi.org/10.22059/jsr.2018.67703
ایراندوست، کیومرث، علیزاده، هوشمند، خسروانیان، لیلا و تولایی، روحالله (1392). گونهشناسی سکونتگاههای غیررسمی در شهرهای ایران، مطالعۀ تطبیقی شهرهای سنندج و کرمانشاه. نامۀ معماری و شهرسازی، 5(10)، 91-104.https://doi.org/10.30480/aup.2013.121
بوردیو، پییر (1389). نظریۀ کنش دلایل عملی و انتخاب عقلانی. ترجمۀ مرتضی مردیها. تهران: نقش و نگار.
پولانی، کارل (۱۳۹۱). دگرگونی بزرگ: خاستگاههای سیاسی و اقتصادی روزگار ما. ترجمۀ محمد مالجو. تهران: پردیس دانش.
جنکینز، ریچارد (1396). پییر بوردیو. ترجمۀ لیلا جو افشانی و حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.
حسینبر، محمدعثمان و بلوچزهی، اسلم (۱۴۰۰). افت تحصیلی در مناطق پیرامونی (مورد مطالعه: دانشآموزان مقطع متوسطۀ دوم شهر نیکشهر استان سیستان و بلوچستان). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 10(3)، 805-829. doi: 10.22059/jisr.2021.312463.1143.
رییتزر، جورج (۱۳۹۶). نظریۀ جامعهشناسی در دوران معاصر. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: علمی.
فونتن، اولیویه و شوبره، کریستیین (۱۳۸۵). واژگان بوردیو. ترجمۀ مرتضی کتبی. تهران: نشر نی.
قادرزاده، امید و رستمیزاده، شیرزاد (۱۴۰۰). مردمنگاری انتقادی طرد اجتماعی و خشونتورزی در میدان مدرسه (مورد مطالعه: دانشآموزان مدارس متوسطۀ دوم پسرانۀ شهر سنندج)». مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران،10(3)، 887-917. doi: 10.22059/jisr.2021.312124.1140.
کالینیکوس، الکس (1396). درآمدی تاریخی بر نظریههای اجتماعی. ترجمۀ اکبر معصومبیگی. تهران: آگه.
کریمی، جلیل (۱۳۹۳). صنعت آموزش (تحلیلی انتقادی از آموزش و پرورش). فصلنامۀ مطالعات جامعهشناختی، 12(۱)، ۵۰-۶۲. doi: 10.22059/jsr.2014.56284.
Ball, S. (2005). The Commercialization of Education in England: Towards.
Ball, S. (2012). Global education Inc.: New policy networks and the neo-liberal imaginary. London: Routledge.
Bernstein, B. (1996). Pedagogy, Symbolic Control and Identity: Theory, Research, Critique. London: Taylor & Francis.
Carspecken PF. (1996).Critical ethnography in educational research: A theoretical and practical guide (1st Ed.). New York: Psychology Press.
Connell, R. (2013). The neoliberal cascade and education: An paper on the market agenda and its consequences. Critical studies in education, 54(2), 99-112. doi.org/10.1080/17508487.2013.776990
Holden, K. (2022). The spectral scientists of corridor B: Neoliberalization and its ghosts in higher education. Environment and Planning A: Economy and Space. 54(2), 330-346. doi:10.1177/0308518X211054849.
Johnson, R. B. (1997). Examining the validity Structure of Qualitative Research. Education, 118, 2.
Manky O, Dolores J. (2022). Subversive Entrepreneurs: Business Agency and Commodification of Peruvian Higher Education (1992–2012). Latin American Perspectives. March 2022. doi:10.1177/0094582X221084662.
Nash, R. (2015). Educational Inequality: The Special Case of Pacific Students. Social Policy Journal of New Zealand, 15, 69-87. doi:10.1111/soru.12376.
Pellatt, G. (2003). Ethnography and reflexivity: emotions and feelings in fieldwork. Journal of Nursing Research, 10(3), 28-37. doi: 10.7748/nr2003.04.10.3.28.c5894.
Rossiter, S. (2008). Desining Educational Technologies for Social Justice. A furturlab Handbook. http:// www.furturlab.org.uk (2008).
Shukry, M. (2017). Commodification of Education in United Kingdom. Journal of Law and Society Management,4(1).
