پیشگویی در منظومههای پهلوانی پس از شاهنامه | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| مقاله 8، دوره 10، شماره 3 - شماره پیاپی 23، پاییز 1400، صفحه 189-214 اصل مقاله (346.31 K) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2021.314692.1598 | ||
| نویسندگان | ||
| مرتضی مقصودی نژاد* 1؛ مجید حاجی زاده2؛ مریم غلامرضابیگی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان، کرمان، ایران. | ||
| 2استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاداسلامی واحد کرمان، کرمان، ایران. | ||
| 3استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان، کرمان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پیشگویی یکی از عناصر مهم و اثرگذار در فرایند شکلگیری داستانهای حماسی و ملی است که در منظومههای حماسی ملی ایران، اعم از شاهنامه و حماسههای منظوم پس از آن، نمودِ فراوان دارد. در نوشتار حاضر، دربارۀ عنصر پیشگویی در منظومههای پهلوانی پس از شاهنامه با روش کتابخانهای، مبتنی بر توصیف و تحلیل محتوا و ارائۀ آمار، پژوهش شدهاست. بر اساس پژوهش انجامشده، حدوداً صدوپنجاهوپنج مورد پیشگویی در این منظومهها بهکار رفتهاست. عنصر پیشگویی در حماسههای منظوم معروف، نظیر بهمننامه، شهریارنامه، سامنامه، کوشنامه، فرامرزنامه، گرشاسبنامه و جهانگیرنامه، بهترتیب نمودِ بیشتری دارد و در منظومههای بانوگشسبنامه، برزونامه، شبرنگنامه، کک کوهزاد و بیژننامه بسیار معدود و انگشتشمار است. در منظومههای حماسی کوتاهی نظیر ببر بیان، تهمینهنامه، داستان پتیاره، رزمنامۀ شکاوند کوه و سوسننامه، پیشگویی کاربردی ندارد. پیشگوییها به وسیلۀ افرادی صورت گرفته که در روزگار خود از جایگاه اجتماعی ممتاز و موقعیت برتر برخودار بودهاند و بیشترین پیشگوییها بهترتیب، بهوسیلۀ اخترشناسان با تکیه بر احکام نجومی، شاهان و شاهزادگان، پهلوانان، موبدان و برهمنان صورت پذیرفتهاست. افراد عادی نقش چشمگیری در پیشگویی ندارند. برخی از پیشگوییها با ابزارهایی نظیر اسطرلاب، جام انجمنما، جام گیتینما و آیینۀ حکمت صورت گرفتهاست. برخی نیز روی الواح گوناگونی درج شدهاند که بهوسیلۀ پیشینیان برای آیندگان پیشگویی شدهاست و تقریباً ویژگیهای مشترکی دارند. بسیاری از پیشگوییها بر اساس خواب و رؤیا، یا از طریق تفأل و عوامل ماوراءالطبیعه و یاریرسان، نظیر سروش و سیمرغ انجام شدهاست که تقریباً تمام پیشگوییها تحقق یافتهاند. معمولاً پیشگویی کارکردی اجتماعی دارد، پند دادن برای اصلاح امور در حوزۀ نظام سیاسی و اجتماعی، آیندهبینی، آگاهی از مغیبات و هشدارهای شوم، مانند مرگ، ویرانی و شکست، از مهمترین اهداف و کاکردهای پیشگویی در منظومههای پهلوانی مذکور است. علت روی آوردن پیشینیان به امر پیشگویی را میتوان دانش ناقص بشر در گذشته و نادانستههای او از کائنات و جهان هستی دانست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حماسه؛ پیشگویی؛ منظومههای پهلوانی؛ پیشگو؛ ابزارهای پیشگویی؛ احکام نجومی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,051 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 829 |
||