دلایل سازه ای استفاده و رواج گنبدهای شلجمی شکل در ایران: مطالعه موردی مسجد شاه مشهد | ||
| مطالعات باستان شناسی | ||
| دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 22، تابستان 1399، صفحه 23-39 اصل مقاله (701.08 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jarcs.2020.260100.142585 | ||
| نویسندگان | ||
| زینب اکبری1؛ جواد نیستانی* 2؛ محمدرضا نصیری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس | ||
| 2دانشیار گروه باستانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس | ||
| 3استاد گروه تاریخ دانشگاه پیام نور تهران | ||
| چکیده | ||
| گنبدهای شلجمیشکل ازجمله گنبدهای دوپوسته گسسته به شمار میروند که از اواسط قرن نهم هجری قمری/ پانزدهم میلادی و همزمان با دوره تیموری در ایران رواج مییابند. در این شکل از گنبدها، پوسته خارجی در زیرِ قاعده قوس از خط مستقیم منحرف میشود و بدینوسیله تولید شکمدادگی مختصری میکند که در اصطلاح معماری به آن، آوگون گفته میشود. گنبد شلجمی بهعنوان بخشی از فرهنگ معماری ایرانی محسوب میشود و معماران این سرزمین این سازه پیچیده را بهگونهای شایسته تا به دوران معاصر مورداستفاده قرار دادهاند. درنتیجه به نظر میرسد که این شکل از گنبد، نیازمند یک ارزیابی دقیق پیرامون طراحی، مکانیسم انتقال نیرو و ویژگیهای عناصر سازهای آن باشد. در این مقاله هدف اصلی، نشان دادن نقش آوگون بهعنوان عنصری معمارانه در گنبدهای شلجمی شکل است که پیشازاین، تنها کارکردی زیباییشناسانه برای آن متصور بودهاند. در پژوهش حاضر، گنبد شلجمی شکل مسجد شاه مشهد، بهعنوان نمونه موردی انتخابشده است. این گنبد در نرمافزار Abaqus شبیهسازی گردید و سپس واکنش آن در برابر بارهای استاتیکی (بار وزن) و دینامیکی (بار زلزله) مورد آزمایش قرار گرفت. بهمنظور نشان دادن نقش آوگون، مقایسهای میان این گنبد و گنبدی با تمامِ ویژگیهای معمارانه مشابه، اما بدون آوگون، انجام گرفت. تحلیل موردنظر نشان داد که آوگون، تنها عنصری زیباییشناسانه نبوده و رواج این شکل از گنبد دلیل سازهای نیز داشته است. به این صورت که آوگون، از میزان فشاری که نیروی وزن به پایههای گنبدخانه وارد میکند میکاهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گنبد شلجمی؛ آوگون؛ مسجد شاه؛ بار وزن؛ بار زلزله | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,081 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,220 |
||