خُشنی یا خنثی؟ تصحیح بیتهایی از دیوان خاقانی | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 8، دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 23، شهریور 1398، صفحه 145-160 اصل مقاله (724.75 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2019.275677.1367 | ||
| نویسنده | ||
| مجید منصوری* | ||
| استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه بوعلی سینا | ||
| چکیده | ||
| بیتهای زیادی از دیوان خاقانی بهسبب پیچیدگیها و دقایق منحصربهفرد و نیز استفاده از واژگان غریب و بهکاربستن کلمات در حوزۀ معنایی متفاوت، دستخوش گشتگی و خوانشهای اشتباه شده است. درعینحال، باتوجّهبه همین گستردگی لغات و ترکیبات در شعر خاقانی، دیوان وی یکی از منابع اصلی فرهنگنویسانِ قدیم برای استخراج لغات تازه و نیز شاهدهای شعری بوده است. مصحّحاندیوانخاقانیگهگاهبااستفاده از همین فرهنگهایکماعتبار،همانندجهانگیری،برهان، مجمعالفرس ونظایرآنها،بیتهایمشکوکوبحثبرانگیزخاقانیراتصحیح کردهاندومعنیآنهارانیزبراساسهمین فرهنگها ذکر کرده و در مواردی به خطا رفتهاند. در این پژوهش، ضمن نگاه انتقادی به فرهنگهای لغت و با استفاده از شواهد متون کهن، پیشنهادهایی برای تصحیح سه بیت از خاقانی مطرح و نشان داده شده است که واژۀ «خُشنی=زن فاحشه» در دیوان خاقانی حاصل خوانش اشتباه «خنثی=نرماده و مخنّث» در چند بیت از دیوان اوست. آگاهنبودن به گسترۀ معنایی «خنثی» و «مخنّث» از عمده دلایلی بوده که مصحّحان را از تشخیص ضبط اصلی دستنویسهای دیوان خاقانی دور کرده است، حالآنکه توجّه به تناسبهای حاکم بین واژهها و ترکیبات موجود در بیتها و استفاده از مضمونهای همسان در آثار خاقانی، یکی از راههای تصحیح شعر دیریاب اوست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تصحیح؛ دیوان خاقانی؛ خشنی؛ خنثی؛ مخنّث | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 857 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 937 |
||