تعیین مقدار جریب در دورة تیموری برپایة نسخة خطی مختصر در قواعد علم حساب و مساحت | ||
| پژوهشهای علوم تاریخی | ||
| مقاله 4، دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 19، شهریور 1398، صفحه 59-72 اصل مقاله (470.84 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhss.2019.255843.472967 | ||
| نویسندگان | ||
| ابوذر خسروی* 1؛ محمدمهدی پورمحیآبادی2 | ||
| 1استادیار دانشگاه سلمان فارسی کازرون | ||
| 2دانشآموختة کارشناسی ارشد تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| مالیات ارضی یکی از مهمّترین اقسام مالیات و از اصلیترین منابع درآمد حکومتهای ایران در سدههای میانه بودهاست؛ به همین دلیل دیوانیان اهتمام ویژه به مساحی اراضی زیر کشت داشتهاند. باتوجّهبه اینکه شناخت آحاد پیمایش و اندازهگیری سطوح و مساحت میتواند شناخت ما را از وضعیت امور دیوانی و مملکتداری هر دوره افزایش دهد، پژوهش حاضر بر آن است که در ابتدا نسخة خطی مختصر در قواعد علم حساب و مساحت را که رسالهای در آموزش ریاضیات و مساحی و مربوط به نیمة قرن نهم هـ.ق است، معرفی کند و سپس با تدقیق در متن نسخه به این پرسش پاسخ دهد که واحدهای اندازهگیری سطوح و تعیین مساحت در دورة تیموری چه بودهاند و انتخاب این واحدها چه نسبتی با نوع دیوانسالاری تیموریان داشتهاست؟ همچنین براساس اطّلاعات نسخه، مقدار «جریب» را برپایة روش اندازهگیری متریک تعیین و ثابت کند که این مقدار، مستقل از متغیرهای دیگر ازجمله نوع کشت و آبیاری و بذر است.یافتههای پژوهش نشان میدهد که واحدهای عمومی برای تعیین مساحت، «جریب شاهی» و «جریب دهقانی» بوده و همچنین در پیمایش سطوح از آحاد «ذراع»، «قبضه» و «اشل» استفاده میشده که نسبت مستقیمی با سیاست یکسانسازی آحاد و اوزان در عصر تیموریان داشته است؛ همچنین نظریه محققانی مانند لمتون و هینتس که این مقدار را وابسته به نوع کشت و آبیاری دانستهاند، برای دورة تیموری نادرست است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آلات مساحی؛ محمود بن محمد هروی هیوی؛ نسخة خطی مختصر در قواعد علم حساب و مساحت؛ جریب؛ مقدار جریب | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,117 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 767 |
||