بررسی وضعیت منابع آب محدوده مرودشت-خرامه با استفاده از شاخصهای تحلیل پایداری | ||
| تحقیقات آب و خاک ایران | ||
| مقاله 11، دوره 50، شماره 4، شهریور 1398، صفحه 897-909 اصل مقاله (1.06 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ijswr.2018.260428.667950 | ||
| نویسندگان | ||
| امید رجا* 1؛ مسعود پارسی نژاد2؛ تیمور سهرابی3؛ خالد احمدآلی4 | ||
| 1گروه آبیاری و آبادانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 2دانشیار گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج | ||
| 3استاد گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران. | ||
| 4استادیار گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران. | ||
| چکیده | ||
| در اکثر کشورها بخش کشاورزی عمدهترین مصرفکننده منابع آب (سطحی و زیرزمینی) است. روند بهرهبرداری از منابع آب در جهت تبیین پایداری و تداوم بهرهبرداری در هر منطقه بالأخص در مناطق خشک و نیمهخشک که با کمبود و رقابت شدید استفاده از منابع آب در بخشهای مختلف مواجه است ضروری است. این مطالعه با هدف بررسی وضعیت منابع آب در محدوده مرودشت-خرامه (تحت پوشش دو شبکه آبیاری مدرن درودزن و سنتی کُربال) واقع در استان فارس در دوره آماری 95-1385 بر اساس شاخصهای تحلیل پایداری متناسب با حجم آب تخصیصیافته در مقایسه با میزان برداشت مازاد از منابع آب زیرزمینی و همچنین ارتباط بین بارش و میزان متغیر نوسانات سطح ایستابی صورت گرفته است. برای این منظور با استفاده از آمار هواشناسی ایستگاههای درودزن و تخت جمشید و نیز ایستگاههای هیدرومتری خیرآباد، پلخان و ضرغامآباد و اطلاعات شبکههای آبیاری مذکور، منابع آب قابلدسترس سطحی و زیرزمینی برآورد گردید و با توجه به متوسط افت سطح ایستابی، تغییرات حجم آبخوانها، میزان برداشت مازاد آب در دو محدوده تحت پوشش شبکههای آبیاری درودزن و کربال محاسبه شد. مقدار ضریب رواناب در دشت، ارتفاعات و کل محدوده به ترتیب 9/6، 1/14 و 9/9 درصد محاسبه شد. متوسط میزان برداشت مازاد در محدوده تحت پوشش دو شبکه مدرن درودزن و کربال 33/96 و 2/16 میلیون مترمکعب در سال است که این مقدار با توجه به میزان منابع آب قابلدسترس به ترتیب معادل 2/8% و 2/5% است. میانگین شاخص بارش-تبخیر-تعرق استانداردشده SPEI 12 ماهه برای ایستگاههای درودزن و تختجمشید به ترتیب 33/0- و 43/0- محاسبه شد و نشاندهندهی این واقعیت است که در بازهی زمانی مورد نظر، منطقه تحت تأثیر خشکسالی خفیف بوده است و این با روند افت سطح ایستابی در محدوده مطابقت خوبی دارد. نتیجه حاصل از رگرسیون خطی بین متغیر مستقل بارش و متغیر وابسته متوسط تغییرات سطح ایستابی نشاندهنده وجود یک رابطه خطی افزایشی معنیدار () با برابر 59/0 و RMSE برابر 99/0 بود. این نتیجه برای متغیر مستقل مقدار بارش با متغیر وابسته حجم آب تخصیص داده شده، نشاندهنده یک رابطه خطی افزایشی ()، با برابر 29/0 و RMSE برابر 6/245 بود. شاخصهای تحلیل پایداری منابع آب از قبیل فالکن مارک (FI)، سازمان ملل (UN) و شاخص تنش آبی (WSI) برای منطقه محاسبه گردید. مقادیر شاخصهای تحلیل پایداری منابع آب از قبیل فالکن مارک (FI)، سازمان ملل (UN) و شاخص تنش آبی (WSI) به ترتیب 1983 مترمکعب به ازای هر نفر، 210 درصد و 93/2 محاسبه گردید. با مقایسه مقادیر این شاخصها ملاحظه میشود که بر اساس شاخص FI، منطقه در محدوده نزدیک به تنش قرار دارد. شاخصهای UN و WSI نشاندهندهی این واقعیت است که محدوده مورد مطالعه در کلاس بحران شدید و بهرهبرداری بیش از حد از منابع آب قرار دارد و الگوی بهرهبرداری از منابع آب باید در جهت حذف برداشت مازاد و پایداری منابع آب مدیریت شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رواناب؛ افت سطح ایستابی؛ درصد برداشت مازاد؛ آب قابل دسترس؛ پایداری منابع آب | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,337 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,053 |
||