تحلیل جریان رودخانۀ کارون در سه مقیاس روزانه، ماهانه، و فصلی با استفاده از شاخصهای نظریۀ آشوب | ||
| پژوهش های جغرافیای طبیعی | ||
| مقاله 4، دوره 50، شماره 3، پاییز 1397، صفحه 443-457 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jphgr.2018.234491.1007061 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه ادب1؛ حجت کرمی* 2؛ سیدفرهاد موسوی3؛ سعید فرزین2 | ||
| 1کارشناسارشد، دانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه سمنان | ||
| 2استادیار، دانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه سمنان | ||
| 3استاد، دانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه سمنان | ||
| چکیده | ||
| نظریة آشوب ابزاری مناسب برای تحلیل دادههای دبی جریان رودخانهها درنظر گرفته میشود. به دلیل ماهیت دینامیک و غیرخطی جریان رودخانهها، یکی از چالشهای مهمْ تشخیص رفتار جریان در مقیاسهای زمانی مختلف است. در تحقیق حاضر، به منظور بررسی آشوبپذیری دبی جریان رودخانة کارون در سه مقیاس زمانی روزانه، ماهانه، و فصلی، از آمار 45ساله (1346- 1390) ایستگاه هیدرومتری ملّاثانی استفاده شده است. برای تعیین آشوبناکی جریان، سه روشـ 1. بازسازی فضای فاز؛ 2. بُعد همبستگی؛ 3. بزرگترین نمای لیاپانوفـ بهکار رفته است. به منظور برآورد دو پارامتر زمان تأخیر و بُعد محاط، از روش میانگین اطلاعات متقابل و روش نزدیکترین همسایة کاذب استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که در مقیاس ماهانه، به دلیل بُعد همبستگی غیرصحیح (704/2)، دبی جریان رودخانه آشوبناک و پیشبینیشدنی است. مقادیر بزرگترین نمای لیاپانوف برای مقیاسهای روزانه، ماهانه، و فصلی بهترتیب 0017/0، 0093/0، و 0334/0 بهدست آمده است. مثبتبودن این مقادیر نیز نشاندهندة آشوب و حساسیت نسبت به شرایط اولیة سیستم است. در مقیاسهای روزانه و فصلی، روند تغییرات بُعد همبستگی در برابر بُعد محاط نشان داد که رفتار جریان تصادفی است و بنابراین جریان رودخانه پیشبینینشدنی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بزرگترین نمای لیاپانوف؛ بُعد همبستگی؛ پیشبینی؛ مقیاس زمانی؛ نظریة آشوب | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,262 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 741 |
||