شرایط امکان علوم اجتماعی در فلسفه اجتماعی علامه طباطبایی در پرتو مقایسه تطبیقی با فلسفه اجتماعی کانت | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| مقاله 3، دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 6، فروردین 1393، صفحه 55-86 اصل مقاله (527.9 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2014.57076 | ||
| نویسندگان | ||
| سید حمید طالب زاده1؛ سید محمد امین قانعی راد2؛ محمد توکل3؛ ابوالفضل مرشدی* 4 | ||
| 1دانشیار دانشکده فلسفه دانشگاه تهران | ||
| 2دانشیار مزکز تحقیقات سیاست علمی کشور | ||
| 3استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران | ||
| 4عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد | ||
| چکیده | ||
| در مقاله حاضر، برونرفت علوم اجتماعی از وضعیت پروبلماتیک در تمدن اسلامی به مواجهه نظام معرفتی و متافیزیکی این تمدن با «ازجاکندگی معرفتی» دوران جدید منوط شده است. در تبیین این موضوع، آرای علامه طباطبایی به محک آرای ایمانوئل کانت برده شده است. کانت در مواجهه با پدیده یادشده، با انتقال خدا از حوزه شناخت به حوزه اخلاق و تبدیل انسان به موجودِ «خودآیین» و قرار دادن «دین در محدوده صرفاً خرد»، تحول بزرگی را در متافیزیک مغربزمین ایجاد کرد که حاصل آن، ارائه دریافتی جدید از جامعه انسانی (جامعه به عنوان هستی خودبنیاد و مستقل) بود و همه اینها به فراهمشدن «شرایط امکانِ» علوم اجتماعی جدید، یعنی امکان «درک منطق پدیدههای اجتماعی در استقلال خود» منجر شد. اما علامه در مواجهه با پدیده «ازجاکندگی معرفتی» هر چند با آغاز کردن فلسفه خود با «انسان» و بهویژه با طرح مفهوم «اعتباریات»، قلمرو آفرینشگری عقل انسان را گسترش داد، با «ناقص» دانستن عقل و فطرت انسان، تبدیل شدن انسان به موجودی «خودآیین» را ناممکن و بنابراین، قلمرو دین را محیط بر قلمرو عقل دانست. حاصل این نگاه، ارائه دریافتی از جامعه به عنوان هستی غیرخودبنیاد و غیرمستقل بود. با این حال، وی با ارائه دریافتی عقلایی از کلام و الهیات اسلامی، خطوط کلی اما مقدماتی را برای تحولِ پارادایمی در دریافت از «انسان» و رابطه او با خدا و شکلگیری سنت مستقل علوم اجتماعی در جهان اسلام فراهم کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ازجاکندگی معرفتی؛ اعتباریات؛ ایمانوئل کانت؛ شرایط امکان علوم اجتماعی؛ علامه طباطبایی؛ متافیزیک | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,261 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,532 |
||