ارائۀ رهیافت سیستمی در برنامهریزی محیطزیستی آلودگی هوا با استفاده از چارچوب نیروی محرکه، فشار، وضعیت، اثر و پاسخ (DPSIR) مطالعۀ موردی: شهر تهران | ||
| محیط شناسی | ||
| مقاله 11، دوره 41، شماره 1، 1394، صفحه 129-141 اصل مقاله (1.09 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jes.2015.53905 | ||
| نویسندگان | ||
| لعبت زبردست* 1؛ اسماعیل صالحی2؛ محمودرضا مومنی3؛ هادی افراسیابی4؛ مروارید محمد امینی5 | ||
| 1استادیار گروه برنامهریزی، مدیریت و آموزش محیطزیست، دانشکدۀ محیطزیست، دانشگاه تهران | ||
| 2دانشیار گروه برنامهریزی، مدیریت و آموزش محیطزیست، دانشکدۀ محیطزیست، دانشگاه تهران | ||
| 3کارشناس ارشد مهندسی محیطزیست پژوهشکدۀ خودرو، سوخت و محیطزیست، پردیس دانشکدههای فنی دانشگاه تهران | ||
| 4کارشناس ارشد مدیر پژوهشی مرکز مطالعات و برنامهریزی تهران | ||
| 5کارشناس ارشد مرکز مطالعات و برنامهریزی تهران | ||
| چکیده | ||
| آلودگی هوا از معضلات اصلی کلانشهرهایی مانند تهران است و کاهش آن به سطح قابل قبول به مسئلۀ بسیار مهم زیستمحیطی در این شهر تبدیل شده است. با توجه به پیچیدگی و تعدد عوامل دخیل در آلودگی هوای تهران، برای شناسایی و مدیریت بهتر این عوامل به روشهای همهجانبهنگر نیاز است. استفاده از مدلهای علی- معلولی از روشهای چندبعدی و سیستمی برای مطالعۀ علل ایجاد مشکلات محیطزیستی و رابطۀ بین سیستمهای محیطزیستی در جهت ارائۀ راهحلهای مناسب است. در این میان مدل «نیروی محرکه- فشار- وضعیت- اثر- پاسخ» (DPSIR) رهیافت سیستمی است که ارتباطات کلیدی و مهم بین انسان و محیطزیست را مشخص میکند و از آن بهمنزلۀ برداشتی فلسفی برای ساختاردهی و برقراری ارتباط با سطوح سیاستی و مطالعات محیطزیستی یاد میشود. این تحقیق، بخشی از نتایج دومین گزارش وضعیت محیطزیستی تهران (بخش مربوط به آلودگی هوا) است که در دورۀ زمانی سه ساله 1387- 89 تهیه شده است. در این تحقیق، با استفاده از مدل (DPSIR) ابتدا به تحلیل اجزای مختلف مؤلفۀ هوا در تهران پرداخته میشود. در این راستا، مهمترین نیروهای محرکۀ مؤثر در آلودگی هوای تهران، شامل مسائل اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی، وسایل نقلیۀ موتوری و استقرار نامناسب صنایع است که شاخصهای آنها به صورت کمی ارائه شده است. در بخش فشارها نیز به مسائلی نظیر میزان مصرف سوختهای فسیلی، انتشار گازهای آلاینده، میزان پیمایش، خودروهای فرسوده و ترافیک پرداخته شده است. در بخش وضعیت، شاخصهای کیفیت هوا و نقشۀ غلظت آلایندهها ارائه و در بخش اثر نیز هزینههای خارجی مرتبط آلودگی هوای تهران محاسبه شده است. در نهایت با استفاده از همین چارچوب مفهومی، پاسخهای مناسب به تفکیک اجزای مدل ارائه شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آلودگی هوا؛ رهیافت سیستمی در برنامهریزی محیطزیست؛ مدل «نیروی محرکه- فشار- وضعیت- اثر- پاسخ» | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,436 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,051 |
||